سومین کنگره کرسی‌های نظریه‌پردازی، نقد و مناظره چهل‌سالگی انقلاب اسلامی روز دوشنبه ۱۳۹۷/۱۲/۲۰ در سالن غدیر دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی برگزار شد.

به گزارش مرکز خبر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ابتدای این جلسه آیت‌الله علی‌اکبر رشاد به ارائه سخنرانی پرداخت.

آیت الله رشاد: کلیشه اندیشی از موانع عمیق نظریه‌پردازی در حوزه و دانشگاه است
آیت‌الله رشاد خاطرنشان کرد: چیزی حدود یک دهه طول کشیده است تا جامعه علمی و دانشگاهی ما بپذیرد که نهاد کرسی‌های نظریه‌پردازی مقبولیت نهاد نخبگانی و علمی پیدا کند.

وی ضمن تشکر از زحمات حجت‌الاسلام‌والمسلمین خسروپناه در فعالیت‌های کرسی‌های نظریه‌پردازی گفت: ایشان اولین کرسی را برگزار کرد و تا کنون تلاش ویژه‌ای در برگزاری جلسات کرسی‌ها داشته است.

وی افزود: عملاً بسیاری از اهداف هیئت حمایت از کرسی‌ها مدیون زحمات گران‌قدر حجت‌الاسلام خسروپناه است.

رئیس هیئت حمایت از کرسی‌های نظریه‌پردازی نقد و مناظره با اشاره به نامه جمعی از فضلا به رهبر معظم انقلاب در سال ۱۳۸۱ برای تشکیل نهادی برای نهضت نرم‌افزاری گفت: در شانزدهم اسفندماه ۱۳۸۱ مقام معظم رهبری با پاسخ خود به این نامه پیشنهاد تشکیل نهادی برای ممیزی نظریه‌ها را پذیرفتند.

وی ادامه داد: با پیگیری این موضوع در صحن شورای عالی انقلاب فرهنگی نهاد کرسی‌های نظریه‌پردازی، نقد و مناظره ویژه حوزه‌های علوم انسانی، معارف و هنر تشکیل شد.

آیت‌الله رشاد افزود: در مصاحبه‌ای که در همان دوران بنده انجام دادم، ۴۶ مانع را برای نظریه‌پردازی در کشور برشمردم و طبقه‌بندی کردم که امروز برخی از آن موانع کماکان وجود دارند.

آیت‌الله رشاد گفت: مانع کلیشه اندیشی از موانع عمیق نظریه‌پردازی در حوزه و دانشگاه است که متاسفانه فضای دانشگاهی اسیر آن است.

وی افزود: نداشتن ارجاع لاتین یا عدم ثبت مقاله در ISI از مصادیق کلیشه‌ای برای پژوهش‌هاست.

رئیس هیئت حمایت از کرسی‌های نظریه‌پردازی، نقد و مناظره با اشاره به بیانات مقام معظم رهبری پیرامون عدم تمرکز بر ارجاعات بیرونی و مقالات ISI گفت: شنیده می‌شود در برخی دانشگاه‌ها برای ارتقای اعضای هیئت علمی داشتن مقاله ISI را به عنوان امتیاز وتویی در نظر می‌گیرند.

وی ادامه داد: اینکه تاکید کنیم نظریه در بیرون مرزها مطرح شود و ارجاعات خارجی بدان شود نمی‌تواند ملاک نظریه انگاری باشد هر چند امر مناسب و خوبی است.

آیت‌الله رشاد گفت: در حوزه قله‌ای به نام اجتهاد ترسیم شده است و طلبه از همان ابتدا به مجتهد شدن و ارائه نظریه و ملکه شدن اجتهاد در وجود خود توجه دارد.

وی افزود: اما در دانشگاه از همان آغاز قله نهایی برای تولید علم و نظریه‌پردازی برای دانشجو ترسیم نشده است.

رئیس هیئت حمایت از کرسی‌های نظریه‌پردازی، نقد و مناظره گفت: در حوزه هم مشکل اجتهاد تقلیدی وجود دارد.

وی افزود: گاهی شاگرد در قالب افکار استاد خود اسیر و محدود می‌شود که موجب می‌شود شاگرد از استاد خود عبور نکند و به تحول‌آفرینی در نظریه نپردازد حال آنکه در علم اصول شاگردان از اساتید خود عبور می‌کردند و به تحول در علوم حوزوی پرداختند.

آیت‌الله رشاد گفت: این معضل عمیق در دانشگاه و حوزه از مهم‌ترین مواردی است که باید برای آن راه حلی پیدا کرد.

دکتر طهرانچی: اداره امور کشور در سه حوزه چیستی، چرایی و چگونگی قابل بررسی است

در ادامه این جلسه آقای دکتر طهرانچی گفت: نظریه‌پردازی برای حکمرانی در نظام جمهوری اسلامی ایران به منزله یک باید است.

وی ادامه داد: درصورتی‌که این نگاه نهادینه شود دیگر برای حمایت از نظریه‌پردازی با مشکل مواجه نخواهیم بود.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: اداره امور کشور در سه حوزه چیستی، چرایی و چگونگی قابل بررسی است حال آنکه بخش عمومی اداره کشور فقط بر روی چگونگی و چگونه اداره کردن مورد توجه و تمرکز است.

دکتر طهرانچی گفت: وقتی سخن از حکمرانی است از آینده‌نگاری، سیاست پژوهی، سیاست‌گذاری برنامه‌ریزی، پیاده‌سازی و ارزیابی سخن به میان می‌آید و این مواد مختص به غرب نیست.

وی ادامه داد: در داستان‌های قرآن هم آینده‌نگاری را در تعبیر خواب حضرت یوسف برای آینده مردم مورد توجه قرار گرفته است.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی گفت: در میان موضوعات مختلف حکمرانی، موضوع علم ماهیت مقدمه و پیشینی دارد که آثار پیامدهای آن در تمامی حوزه‌ها بروز و ظهور دارد.

دکتر طهرانچی گفت: چیستی و چرایی مقدمه حکمرانی است و نظریه به عنوان رکن چراییپ مورد توجه است.

وی افزود: غرب در ارائه قوانین که در خط سیر چگونگی قرار دارد به خط سیر چیستی و چرایی توجه دارد اما متاسفانه ما به آن توجه نداریم و نظریه برای حکمرانی در نظر نیست.

دکتر عاملی: تفکر باید منتهی به فهم خالق هستی شود

به گزارش مرکز خبر شورای عالی انقلاب فرهنگی، دکتر عاملی دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تبریک چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی و آرزوی توفیق استقرار گام دوم انقلاب بر اساس فرمایشات مقام معظم رهبری گفت: فکر و اندیشه اساساً آزاد است و تصور آزادسازی شرایط فکر و اندیشه تصور غلطی است.

دکتر عاملی؛ ابتدا از تلاش ها و تدابیر ده ساله آیه الله صادقی رشاد و جناب آقای دکتر خسروپناه در اداره کرسی های نظریه پردازی تشکر نمود. همچنین از حمایت های دکتر طهرانچی و دکتر آقا میری تشکر نمود.

وی ادامه داد: کرسی‌های آزاداندیشی و نظریه پردازی ظرفیت‌سازی می‌کنند تا بتوانند قابلیت آزادی فکر و اندیشه را افزایش دهند.

دکتر عاملی افزود: این در پرتو تعلیم و تربیت اندیشه است که می‌توان به تعالی اندیشه اقدام کرد و اگر اندیشه در تعلیم و تربیت الهی قرار نگیرد بمب اتم می‌سازد و منشاء تخریب انسان و جامعه می شود.

در مسیر آزاداندیشی باید وسعت و فراخ را برای علم فراهم کنیم

استاد گروه ارتباطات دانشگاه تهران گفت: در مسیر آزاداندیشی باید وسعت و فراخ را برای علم فراهم کنیم و باید توجه داشت که فکر را نمی‌توان محدود کرد.

وی افزود: فکر امری فرا محلی و فرا جغرافیایی است که بروز آن را در فضای مجازی شاهدیم.

فکر ماهیتاً از جنس علم و نور و حکمت است

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: فکر ماهیتاً از جنس علم و نور و حکمت است که راهگشاست و مسیر هدایت و ضلالت از فکر کردن و فکر نکردن جدا می‌شود.

وی افزود: اما آن مسیری که انسان را به سمت عصیان و طغیان می‌برد مسیر نیرنگ است و اینکه انسان اسیر شر می‌شود برای آن است که گرفتار نیرنگ شده است. در واقع مرز اندیشه و نیرنگ بسیار باریک است. منشاء تفکر، حل مسئله و خیر خواهی است ولی منشاء نیرنگ طغیان و خودخواهی است.

تفکر باید منتهی به فهم خالق هستی شود

دکتر عاملی ادامه داد: اینکه امروز دنیا گرفتار نوعی عدم جامعیت شده است و ما شاهد پیشرفتی ناقص در دنیای غرب هستیم، هر چند نیرنگ در قالب تفکر بیان می‌شود اما نیرنگی است که برخواسته از خیرخواهی و رشد و تعالی نیست. در واقع تفکر باید منتهی به فهم خالق هستی شود.

وی افزود: در میان داده‌های متکثر امروزی آنچه نسبت به آن غفلت شده است وجود خداست و غفلت از تفکر در هستی است.

امروز سکولاریسم جدا شدن خدا از همه نهادهای اجتماعی است

دکتر عاملی ادامه داد: امروز سکولاریسم به تنهایی جدا شدن دین از سیاست نیست بلکه جدا شدن خدا از خانواده و همه نهادهای اجتماعی است که منشاء آشفتگی و سردرگمی اجتماعی و گم شدن انسان در مسیر زندگی شده است.

در تفکر باید به مآل‌اندیشی توجه داشته باشیم

وی افزود: ما در تفکر باید به مآل‌اندیشی توجه داشته باشیم که اسم آن را حکمت گذاشته‌اند و حکمت قدرت تشخیص و تمیز بین حق و باطل را تقویت می کند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: نوآوری در شکافتن‌هایی است که در سطوح سخت اندیشه به وجود می‌آید.

وی افزود: ما باید برای قناعت جامعه در سطح فرهنگی راه حل پیدا کنیم.

دکتر عاملی گفت: نوآوری منشاء دریافت فن ­آوری بوده است و اگر فن­ آوری نبود امروز نمی‌توانستیم، ضریب خدای تشخیص و درمان بیماری ها را افزایش بدهیم

وی افزود: اگر فن ­آوری های جدید نبود؛ نمی توانستیم  به سمت دولت الکترونیک برویم که عامل اصلی شفاف‌سازی و اقامه عدالت در جامعه و رفع گرفتاری های ارتباطی است.

استاد گروه ارتباطات دانشگاه تهران گفت: آزاداندیشی باید به عنوان جریان فکری در جامعه وجود داشته باشد.

وی با اشاره به بیانات مقام معظم رهبری پیرامون گام دوم انقلاب گفت: ما باید مواظبت کنیم که احساسات اجتماعی دچار این اختلال نشود که حرف زدن و حرف جدید زدن در جامعه با سختی همراه است.

دکتر عاملی ادامه داد: امروز گزارش ۲۰۴۰ استنفورد با تمامی خطاهای موجود آن اذعان می‌کند، تولید علم در ایران که در سال ۱۹۹۷ تنها ۱۰۰۰ مقاله بوده  امروزه یعنی در سال ۲۰۱۸ به  ۵۰هزار مقاله رسیده است.

تفکر و نوآوری انتقال از تفکر نقطه‌ای به تفکر فراقوه ای است

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: تفکر و نوآوری انتقال از تفکر نقطه‌ای به تفکر فرانقطه ای است.

وی افزود: ۵ نوع تفکر را می‌توان احصاء کرد که تفکر تفکر نقطه و تک متغیری، تفکر خطی، تفکر سطح هندسی، تفکر هندسی دارای عمق و همچنین تفکر فرامتغیری است که منجر به نوآوری می شود و می تواند نادیده ها را کشف کند و راهبردهای جدید را فراهم آورد.

استاد گروه ارتباطات دانشگاه تهران ادامه داد: امروزه به اینترنت نانو بایوپدیده ها مواجهیم که در آن پدیده و موجودات هستی  در مقیاس نانو به هم متصل می‌شود.

دکتر عاملی گفت: خلاقیت قانون تولید می‌کند.

وی ادامه داد: همان‌طور که فینبرگ اذعان دارد، نرم‌افزارهای امروز هم قانون تولید می‌کنند و هم مسیر دستیابی به هدف مورد نظر قانون را ایجاد می‌کنند.

یکی از موانع بنیادین تفکر، هوای نفس است

دکتر عاملی ضمن بر شمردن موانع تفکر گفت:  یکی از موانع بنیادین تفکر، هوای نفس است که جلوی پیشرفت تفکر را می‌گیرد.

وی ادامه داد: مانع دوم تفکر وابستگی‌هاست و مانع سوم تفکر رشته‌ ای است که پدیده‌ها را از زوایای یک رشته خاص مورد توجه قرار می دهد حال آنکه امروزه نگاه بین‌رشته‌ای و چند رشته‌ای موردتوجه است و باید به یک پدیده از منظرهای گوناگون و چندجانبه نظر داشت به همین خاطر است که دانش یکپارچه گفتمان قالب دانش امروزی تلقی می شود و دانش یکپارچه، دانشی است که به همه عوامل مداخله کننده در دانش توجه می کند.

در پایان ایشان اظهار امیدواری کرد که در آغاز دوره چهل ساله دوم انقلاب عزیز اسلامی، مسیر نوآوری و اندیشه ورزی به استقرار جامعه اسلامی منتهی شود.

در ادامه حجت‌الاسلام‌والمسلمین خسروپناه به بیان سخنرانی پرداخت.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین خسروپناه: در برگزاری کرسی‌ها ما هیچ خط قرمزی نداریم

حجت‌الاسلام‌والمسلمین خسروپناه رئیس موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه گفت: تا کنون بیش از ۱۰۰۰ طرح پیشنهادی به دبیرخانه هیئت حمایت از کرسی‌ها ارائه شده که از میان آنها ۴۰۰ طرح اجرا شده و ۴۶ نظریه پذیرفته و ثبت شده است.

وی ادامه داد: در فعالیت کرسی‌های ترویجی که از ۵ سال گذشته آغاز به کار کرده است حدود ۲۶۰۰ کرسی ترویجی در دانشگاه‌ها برگزار شده است.

معاون علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی گفت: تشکیل کمیته‌های دستگاهی در دانشگاه‌ها از اقدامات قابل توجه است که در آن فعالیت برگزاری کرسی‌ها به صورت متمرکز اجرایی می‌شود.

حجت‌الاسلام خسروپناه گفت: در برگزاری کرسی‌ها ما هیچ خط قرمزی نداریم و تمام اساتید اجازه دادند به ارائه نظریات خود در دانشگاه‌ها بپردازند.

وی ادامه داد: در برخی دانشگاه‌ها نقد ولایت فقه و سیاست‌های کلی جمعیت هم برگزار شده است و امروز استادی نمی‌تواند بگوید که امکان ارائه نظریه در کرسی‌های نظریه‌پردازی دانشگاه‌ها وجود ندارد.

رئیس موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه گفت: نظریه یک ادعای نو، روشمند، مدلل و مورد قبول نسبی جمعی از متخصصان آن حوزه است.

وی افزود: نسبت به جمعیت استادان علوم انسانی و هنر تعداد نظریه‌ها تناسب ندارد و اندک است.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین خسروپناه ادامه داد: ما تا زمانی که فلسفه‌های علوم به‌ویژه روش‌شناسی علوم را در رشته‌های مختلف راه‌اندازی نکنیم شاید امیدی نباشد که کشف نظریات توسعه پیدا کند.

وی خاطرنشان کرد: بایستی متدلوژی تحقیق در دانشگاه‌ها نهادینه شود نه آنکه صرفاً به ارائه تکنیک‌های تحقیق تمرکز داشت بلکه باید آن را توسعه داد.

معاون علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی گفت: به عنوان پیشنهاد مدیریتی نیاز به اصلاح در ساختار دانشگاه‌ها به نظر می‌رسد.

وی ادامه داد: هنوز ساختار دانشگاه‌ها آموزش محور است و به آموزش و پژوهش محور کارآمد توجه نشده است.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین خسروپناه افزود: یکی از راهکارهای ایجاد ساختار آموزش و پژوهش محور کارآمد تاسیس رشته‌های بنیاد رشته‌ای و دانشکده‌های میان‌رشته‌ای است.

وی ادامه داد: ما به دانشکده خانواده نیاز داریم که در آن به روانشناسی خانواده، حقوق خانواده و سایر رشته‌های مربوط به خانواده به‌صورت میان رشته‌ای پرداخته شود.