گردآوری نمونههای زبانی و تدوین اطلس زبانی استانها در فاز جدید طرح اطلس زبانی ایران
.
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، فریار اخلاقی، مدیر گروه زبان و گویش رایجِ پژوهشکده زبانشناسی،کتیبهها و متون در سخنرانی خود با عنوان «اطلس زبانی ایران: شناسایی و مستندسازی تکثر زبانی کشور» بیان کرد جدیت پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در پیشبرد و اجرای طرح اطلس زبانی ایران، ارجگذاری بر تکثر و تنوع زبانی کشور پهناور ایران است.او نخست به پیشینه طرح اطلس زبانی ایران در قالب طرح «فرهنگساز» در اوایل دهه ۱۳۵۰ اشاره کرد و سپس با اشاره به فازهای دوم و سوم این طرح که به ترتیب در سال های ۱۳۸۰ و ۱۳۹۴ آغاز شدهاند، بر روی نقشه ایران نشان داد که در گذشته دادههای چه استانهایی گردآوری شده و در دو فاز جدید طرح اطلس زبانی ایران، کار گردآوری دادههای کدام استانها به انجامرسیده و گردآوری دادههای کدام استانها در جریان است.
وی در ادامه با بیان مواردی در خصوص پرسشنامه گردآوری اطلس زبانی ایران ، به معرفی نرمافزار اطلس زبانی ایران و چگونگی ورود و ثبت و نمایش دادهها در آن پرداخت و چگونگی تولید نقشههای زبانی رنگی خودکار و رایانهای در این اطلس را به نمایش گذاشت .
در پایان این سخنرانی با نمایش مکان جغرافیاییِ دادهها بر روی نقشه، نمونههایی از دادههای صوتی قدیمی طرح اطلس زبانی ایران نیز برای شرکت کنندگان پخش شد.
اهمیت زبان مادری از منظر یونسکو
دیگر سخنران این همایش مریم سلطانزاده، سرپرست دفتر منطقهای یونسکو در تهران به اهمیت روز زبان مادری از منظر یونسکو و فعالیتهای این سازمان در این زمینه پرداخت.
نسرین فخری، نماینده کمیسیون ملی یونسکو در ایران دیگر سخنران این همایش نیز بر اهمیت زبان مادری و روز جهانی آن از منظر یونسکو تاکید و به فعالیتهای این مرکز در ایران اشاره کرد.
سالومه غلامی، زبانشناس و استاد مستندسازی زبانهای در معرض خطر گروه زبانشناسی تجربی دانشگاه گوته فرانکفورت به بیان مواردی در خصوص «مرگ زبانها و اهمیت مستندسازی زبانهای در معرض خطر ایران» پرداخت.
او با ارائه نمایی از زبانهای ایران و وضعیت زبانهای در معرض خطر ایران، اعلام کرد که متاسفانه همه زبانهای ایرانی به گونهای در معرض خطر هستند و ضروری است سامانههای دارای اعتباری چون یونسکو و اتنولوگ با نظر متخصصان، فهرست زبانهای در معرض خطر را اصلاح کنند تا تصویر روشنتری از وضعیت زبانهای در معرض خطر ایران پیشروی محققان قرار گیرد.
غلامی در پایان پیشنهاداتی برای کمک به حفظ زبانهای ایرانی ارائه کرد.
نسبت زبان مادری با زبان ملی
حسین قاسم پور مقدم، مدیر گروه تالیف کتابهای درسی زبان و ادبیات فارسیِ سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش سخنرانیاش را با عنوان «نسبت زبان مادری با زبان ملی» ارائه و با بیان اینکه هر فرد در جهان کنونی میتواند چند زبان را همزمان بیاموزد به زبان ملی، زبان مادری، زبان دین، زبان بین المللی و... اشاره کرد.
به اعتقاد قاسمپور مقدم، خانوادهها نقشی بنیادین در حفظ زبانهای مادری مناطق مختلف کشور دارند.
ایران سرزمین شگفتیهای زبانی است
در ادامه همایش، ویدئوی ضبط شده سخنرانی پروفسور دان استیلو، استاد بازنشسته موسسه مَکس پلانک هلند و متخصص زبانهای ایرانی، پخش شد که به طور اختصاصی و به درخواست گروه زبان و گویش رایجِ پژوهشکده زبانشناسی،کتیبه و متون پژوهشگاه برای این همایش ضبط و ارسال شده بود.
عنوان سخنرانی پروفسور استیلو “Some Archaic Morphological Features in Modern Northwest Iranian Languages’’ بود.
پروفسور استیلو در آغاز به تنوع زبانی بسیار بالای ایران اشاره کرد که به گفته او هنوز تصویر روشنی از آن در دست نیست. وی عنوان کرد ایران سرزمین شگفتیهای زبانی است.
او در ادامه به طور خاص به بررسی جنس دستوری در اسمها و ضمیرهای گونههای زبانی وفسی، تالشی و تاتی از شاخه زبانهای ایرانی غربی پرداخت.
سخنرانی پروفسور استیلو نشان داد که شماری از زبانهای ایرانیِ شمال غربی، برخی از مشخصههای بسیار کهن زبانهای ایرانی را تا به امروز حفظ کردهاند.
در بخشهایی از این مراسم دو نماآهنگ که بهطور ویژه برای این همایش تهیه شده بود پخش شد؛ یک نماآهنگ نمایش تنوع زبانی ایران و اهمیت حفظ این تنوع را نشان میداد و نماآهنگ دیگر در رثای مرحوم دکتر محسن ابوالقاسمی، استاد نامآور فرهنگ و زبانهای باستانی ایران بود که به تازگی در ۱۸ بهمن ۱۳۹۷ زندگی را بدرود گفتهاند.
در بخش اختتامیه، با حضور بهروز عمرانی سرپرست پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، داریوش ذوالفقاری رئیس پژوهشکده زبانشناسی، کتیبهها و متون و مجتبی منشی زاده، استاد پیشکسوت دانشگاه علامه طباطبایی، از سلیمه زمانی، محجوب زیرک، فرناز فرهی مقدم ، اللهکرم عاملی، مهرداد زرینجویی که به ترتیب در استانهای سمنان، خراسان جنوبی، کرمان، بوشهر و لرستان در زمینه تدوین اطلس زبانی ایران با پژوهشگاه همکاری میکنند و سخنرانان این همایش تقدیر شد.