به گزارش روابط‌عمومی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور، به نقل از اداره‌کل منطقه شمال شرق، مهندس جعفر رکنی عضو کمیته اجرایی دومین همایش زمین‌شناسی مهندسی و محیط‌زیست با محوریت فرونشست دشت مشهد به میزبانی گروه زمین‌شناسی دانشکده علوم دانشگاه فردوسی مشهد خبر داد.

شرق و غرب دشت مشهد گرفتار فرونشست زمین

بر همین اساس، عضو هیات علمی گروه زمین‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: فرونشست زمین در مناطق شرق و غرب دشت مشهد رخ داده و مناطق مزبور گرفتار این پدیده زمین‌شناسی شده‌اند.

ناصر حافظی مقدس افزود: فرونشست زمین، فروریزش یا پایین رفتن سطح زمین است که به‌ صورت تغییرات ارتفاعی عمودی سطح زمین قابل مشاهده می باشد و با جابجایی ‌های اندک افقی نیز همراه است.

وی اظهار کرد: فرونشست زمین در دشت‌‌ها اغلب ناشی از برداشت بیش از حد آب‌‌های زیرزمینی است و سبب تغییرات ژئومورفولوژیکی دشت و بروز عملکردهای زیست محیطی می‌‌شود.

عضو هیات علمی گروه زمین‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد خاطرنشان کرد: از نظر فرونشست زمین، دشت مشهد را می‌توان به سه بخش غرب، محدوده شهری و شرق تقسیم کرد که مطالعات رادار و ایستگاه‌های نقشه‌برداری نشان می‌دهد در بخش غرب دشت مشهد سطح زمین در حال فرونشست است.

حافظی مقدس افزود: فرونشست غرب دشت مشهد به دلیل برداشت بیش از حد آب زیرزمینی با نرخ حداکثر 18 سانتی‌متر در سال در حال رخ دادن است.

وی اظهار کرد: در محدوده شهری مشهد به دلیل بالا بودن سطح آب زیرزمینی در اثر پساب شهری، فرونشست رخ نداده ولی در شرق مشهد فرونشست با نرخ کمتر از هفت سانتی‌متر در سال آغاز شده است.

این استاد دانشگاه با بیان این‌که در صورت تکمیل شبکه فاضلاب شهری و کاهش سطح آب در شهر مشهد، تمام بخش‌های دشت مشهد دچار فرونشست زمین خواهد شد، تصریح کرد: هم اکنون بیشترین نشست زمین در منطقه 'توس' اتفاق افتاده که سبب تخریب چاه‌ها، شکستگی زمین و کاهش کیفیت آب زیرزمینی شده است.

حافظی‌مقدس تاکید کرد: ترک و شکستگی زمین، آسیب‌دیدگی زمین‌های کشاورزی، خسارت به سیستم‌های زیرساختی از قبیل دکل‌های انتقال برق و سیستم‌های انتقال نفت، گاز و آب، خسارت به سیستم‌های حمل و نقل، سیل‌خیز شدن منطقه، تخریب چاه‌های کشاورزی و کاهش کیفیت آب‌های زیرزمینی از تبعات فرونشست زمین است.

فرونشست، شهرهای کشور را تهدید می‌کند

مشاور رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور نیز در این نشست گفت: خطر فرونشست در دشت‌ها، شهرهای کشور را تهدید و ساختمان‌ها را حتی در برابر زلزله‌های با قدرت کم بسیار آسیب‌پذیر می‌کند .

محمدجواد بلورچی افزود: فرونشست‌ها در دشت‌ها، بسیار خطرناک است و اکنون دشتی در کشور وجود ندارد که در آن فرونشست و فروچاله به وجود نیامده باشد .

وی بیان کرد: فرونشست زمینلرزه ایجاد نمی‌کند زیرا در سطح زمین رخ می‌دهد، اما فرونشست باعث می‌شود زمین‌لرزه‌ای با قدرت 4 ریشتر که به ساختمان‌ها آسیب وارد نمی کند، تبدیل به زمینلرزه‌ای مخرب و آسیب‌زا برای ساختمان‌ها شود .

این کارشناسی‌ارشد زمین‌شناسی اظهار کرد: با فرونشست‌های متعدد در دشت‌ها، آستانه خطرپذیری شهرهای کشور در برابر زلزله از زلزله‌ای با قدرت 6 ریشتر به 5 و 4.5 ریشتر رسیده و هم اینک بدون این‌که بدانیم، ساختمان‌های ما در نتیجه فرونشست‌ها از درون در حال خرد شدن هستند .

مشاور رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور گفت: در برخی شهرها مثل کرمان و مشهد، در خود شهر فرونشست اتفاق نیفتاده اما پیرامون شهرها را فرونشست فراگرفته است .

بلورچی اظهار کرد: دلیل اینکه فرونشست در شهرها رخ نداده، به سبب پر شدن فاضلاب در شهرهاست اما اگر شبکه‌های فاضلاب راه‌اندازی شود، به تدریج تمام دشت خشک می‌شود و سرعت فرونشست افزایش یافته و به شهرها می‌رسد .

وی با بیان این‌که هم اینک حجم مخازن زیرزمینی آبرفتی در کشور به انتهای خود رسیده، خاطرنشان کرد:  در مدیریت مخازن زیرزمینی خطا کرده‌ایم و شاید استفاده مجانی عده‌ای از آبخوان‌ها و اختصاص بودجه یک ساله برای مدیریت آب، بدترین نوع مدیریت بود که باعث شد در مدت کوتاهی 110 میلیارد مترمکعب آب برداشت کنیم و از سفره آبخوان‌های آبرفتی بکاهیم .

مشاور رئیس سازمان زمین‌شناسی با اشاره به این‌که همه اینها باعث شد که برداشت آب از سفره‌های زیرزمینی کشور را تا حد نهایی خود ادامه دهیم و باعث از بین رفتن آبخوان‌ها شویم، تصریح کرد: هر چقدر از سطح منابع آب زیرزمینی کاسته شود، کیفیت آن کاهش پیدا می‌کند و آب باقیمانده هم کیفیت لازم را ندارد .

بلورچی تاکید کرد: بهره‎برداری ناپایدار منابع آب و دگرگونی اقلیمی باعث سیلاب، خشکسالی، گرد و غبار، فرونشست زمین، نابودی آبخوان‌ها، نابودی تالاب‌ها و دریاچه‌ها، آلودگی و تغییرات کیفی آب شده و همه این عوامل زندگی ما را تهدید می‌کند .

وی با اشاره به راهکارها برای مدیریت آب و فرونشست‌ها گفت: رویکرد فعلی در قبال منابع موجود باید شناسایی و توسعه منابع آب جدید و بازسازی اکوسیستم‌ها باشد، باید به آبخوان‌های آبرفتی فرصت بازسازی داد، زیرا دیگر قابل احیا نیستند .

وی تاکید کرد: باید جایگزین مناسبی برای استفاده از آبخوان‌های آبرفتی برای تامین آب آشامیدنی ایمن پیدا کنیم و  آب بخش کشاورزی نیز باید مدیریت مصرف را در پیش گیرد .

مدیر سابق مقابله با پدیده گردوغبار سازمان حفاظت محیط زیست :

افزایش بلایای طبیعی موجب تشدید بحران‌های زیست‌محیطی شده است

مدیر سابق مقابله با پدیده گرد و غبار سازمان حفاظت محیط‌زیست با بیان این‌که  افزایش بلایای طبیعی موجب تشدید بحران‌های زیست‌محیطی کشور شده، گفت: افزایش وقوع بلایای طبیعی از سال ۱۳۸۲(۲۰۰۱) موجب تشدید طوفان‌های گرد و غبار، کاهش شدید منابع آبی، خشک شدن ۹۰ درصد تالاب‌ها و دریاچه ارومیه، کاهش منابع آبی و تهدید امنیت غذایی، افزایش وقوع زمین لغزش‌ها و فرونشت زمین شده است .

ضیاء‌الدین شعاعی با بیان این‌که  بر اساس گزارشات، تغییرات آب و هوایی و افزایش گازهای گلخانه‌ای در جو باعث افزایش دمای هوا در  سطح زمین می‌شود که این تغییرات در مناطق مختلف متفاوت خواهد بود، تصریح کرد: نتیجه افزایش درجه حرارت جهانی می‌تواند منجر به افزایش خطر خشکسالی با سرعت باد بالاتر، تغییر جریان‌های مرطوب، تشدید جبهه‌های گرم و تغییر شدید مدل‌های بارش شود .

به گفته وی  پیامدهای این تغییر بسیار زیاد است و تغییر الگوهای بارش، کاهش منابع آب اعم از آشامیدنی و کشاورزی، کاهش تولید در بخش‌ کشاورزی و دامی، شیوع بیماری‌های جدید تهدید کننده، افزایش شرایط خیلی گرم و خشک و یا خیلی سرد و مرطوب و تهدید امنیت غذایی از پیامدهای این تغییرات است .

شعاعی در ادامه اظهار کرد: یکی از آثار گرم شدن کره زمین تغییر در الگوهای بارش در سطح کره زمین است؛ به طوری که افزایش دما می‌تواند در جایی موجب گرما و ورود آب بیشتری به جو و افزایش شدت بارش‌ها و در نقطه‌ای دیگر منجر به از دست رفتن منابع آبی و خشکسالی شود همچنین گرمتر شدن سطح دریا می‌تواند موتور محرکی برای افزایش سرعت باد و طوفان‌های گرمسیری شود .

مدیر سابق مقابله با پدیده گرد وغبار سازمان حفاظت محیط زیست با بیان این‌که از سال ۱۹۸۰ دمای سطح آب اقیانوس‌ها  ۰.۳ درجه سانتیگراد افزایش یافته و طبق مدل توان بادی طوفان‌ها را تا ۱ گره افزایش داده، تصریح کرد: اقداماتی در راستای سازگاری با شرایط جدید که در سطح برنامه‌ریزی‌های کلان لازم است باید انجام شود و هزینه‌ها نباید به عنوان هزینه‌ای برای رشد اقتصاد محسوب شود .

وی یادآور شد: این برنامه‌ها باید شامل بسیج گسترده برای مقابله با کاهش تاثیرات افزایش دما، افزایش بهره‌وری از آب و جبران کاهش منابع آب، گسترش پوشش سبز، افزایش ریسک‌پذیری جوامع محلی، بهبود استفاده از منابع طبیعی و مراقبت‌های ویژه از محیط شهری باشند .

شعاعی تاکید کرد: در افق ۲۰۵۰ رشد اقتصادی تنها زمانی استمرار می‌یابد که دولت‌ها، بازیگران سیاسی و جوامع محلی، اقدامات پیشگیری از بلایای طبیعی با نگرش به تغییرات آب و هوایی را به استراتژی‌های رشد ملی متصل و با استفاده از سرمایه‌های ملی به ویژه سرمایه انسانی، روند مثبت رشد اقتصادی را جایگزین رشد منفی و پیشرفت اقتصاد جوامع در مقیاس‌های مختلف کنند .

دبیر همایش زمین شناسی مهندسی و محیط زیست شهر مشهد نیز گفت: این همایش با محورهای ارزیابی فرونشست زمین، روش‌های پیش‌بینی فرونشست زمین در آینده، آثار و تبعات فرونشست زمین، پارامترهای موثر در فرونشست زمین، روشهای کاهش خطرات و تبعات فرونشست، روشهای مقاوم سازی سازه ها و شریان های حیاتی در مقابل فرونشست برگزار شده است.
ناصر حافظی مقدس افزود: 40 مقاله به دبیرخانه این همایش مستقر در دانشکده علوم رسیده که از این تعداد 15 مقاله در این همایش یکروزه ارائه می شود.
وی بیان کرد: تلاش می شود سومین همایش زمین شناسی مهندسی و محیط زیست شهر مشهد به صورت بین المللی در اسفند ماه سال 1398 برگزار شود.

در این همایش همچنین مهندس مقدوری معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری خراسان رضوی از حمایت‌های استانداری جهت انجام مطالعات مربوط به مخاطرات زمین‌شناختی خبر داد و گفت: در مبحث بحران آب در دشت‌های استان و لزوم روشنگری بیشتر جهت صرفه‌جویی و مدیریت بهینه مصرف آب به‌خصوص در کشاورزی باید بیش از گذشته توجه کرد.

برگزاری کارگاه آموزشی استفاده از داده‌های ماهواره‌ای رادار، بازدید از فرونشست و ترک‌های حاصل از آن در غرب دشت مشهد و همچنین موزه علوم زمین از دیگر برنامه‌های جنبی همایش زمین‌شناسی مهندسی و محیط‌زیست مشهد بود.