.

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری سید محمد بهشتی رییس پژوهشگاه این مطلب را« امروز »در اجلاس بین المللی کمیته موزه شناسی ایکوم «موزه شناسی و مکان های مقدس » مطرح کرد .
او گفت :موزه به شکل امروز که ما با آن سرو کار داریم در طی تحول هایی که در یکی دو قرن اخیر در آن اتفاق افتاده یک پدیده جدید  و مدرن است ولی از روز اول که عنوان موزه برای آن انتخاب شده تلاش کرده اند این موضوع را به ریشه هایی در گذشته های دور پیوند بزنند .
وی نشانه این امر را واژه موزه دانست و تصریح کرد :واژه موزه به اسطوره ای در یونان باستان بازمی گردد که سخن از این دارد که انسان وقتی از آسمان به زمین آمد در چشمه ای به نام لته خودش را شستشو داد و بعد از آن دچار فراموشی و نسیان شد و از یاد برد که از کجا آمده است پس شخصیت اسطوره ای به نام منه موزین ماموریت یافت به یاد انسان بیاورد که از کجا آمده ،کی و اهل کجاست . او دخترانی داشت به نام موزها  که هر یک نمایندگی می کردند فلسفه ، بلاغت و ... را و در معبد موزها وظیفه تذکر و یادآوری را به عهده داشتند .
او گفت :قاعدتا انتخاب واژه موزه برای مکانی که در آن اشیا نگهداری می شوند بی دلیل نبوده و از روی اتفاق و اشتباه این انتخاب صورت نگرفته است.
وی در ادامه افزود :در حوزه معماری زمانیکه از دانشجویان معماری ، معماران ، اساتید معماری ، عموم مردم سوال شود که توقع دارند ساختمانهای هر سرزمینی با چه مصالحی ساخته شوند آنها پاسخ می دهند آن مصالحی که قابل دسترس تر است .
او اظهار داشت : به این ترتیب در اروپا با نگاهی به تاریخ در میابیم که بیشترین مصالح ساختمانی به کار رفته چوب بوده زیرا که دور تا دورش چوب بوده است ولی هر چه اروپا مدنی تر شد و مدنیت در آن رشد یافت و فرهنگش اعتلاء یافت چهره اش را امروز بیشتر با معماری سنگی به جا می آوریم بطوریکه کلیسا ها ، کاخ ها و... همه از سنگ ساخته شده اند.
به گفته وی ، اتفاقا از همه سخت تر در اروپا دست یافتن به سنگ است به دلیل اینکه سطحش به غیر از کوه های آلپ آبرفت  و خاک بوده و دسترسی به سنگ بسیار سخت است.
بهشتی افزود : در چین رودخانه های بزرگی دارید که لایه های آبرفتی زیادی ایجاد کرده اند به همین دلیل این کشور مزارع بزرگ زیادی دارد و در آن جنگل زیاد نیست و طبعا باید معماری آن از خاک باشد در حالیکه عموما از چوب است.
او ایران را محل تلاقی کمربند بیابانی و کوهستانی و کشوری کوهستانی دانست و گفت : پس مصالحی که اینجا وجود دارد سنگ است در حالیکه در ساخت خانه ها بیشتر از خاک و خشت استفاده شده و از سنگ کمتر استفاده می شود .
انتخاب مصالح بر اساس بینش فرهنگی
رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری افزود : پاسخی که عموما می دهند درست نیست اما چرا ؟آیا دلایل دیگری غیر از سهل الوصول بودن مصالح  وجود دارد ؟
او در پاسخ به این پرسش گفت : یکی از مهمترین دلایلی که وجود دارد تفاوت های فرهنگی است ، مردمی که در این سرزمین ها هستند به لحاظ فرهنگی ،بینیش ، اندیشه و ... مصالح را انتخاب می کنند .
او در مثالی دیگر به نسبت انسان و گیاه در این سه قلمرو اشاره کرد و گفت : در اروپا باغ یعنی آنجایی که جنگل نیست و گیاهان تحت فرمان انسان هستند و او در شکل دهی به گیاهان موجودیت خود را نشان می دهد .
وی گفت : در تزئینات گیاهی اروپا عموما گیاهان جدا و چیده شده هستند درست مانند اینکه در تابلوهای طبیعت بی جان ، همه چیز مرده به نظر می رسد؛ طبیعت بی جان و منفعل است .
او با بیان این نکته که  در چین و آسیای شرقی طبیعت می بایست به کیفیتی در آید که در محضر ما حاضر شده برای همین بنسای هنر آنها و انگار باغ هایشان ماکت کوچکی از طبیعت است تصریح کرد :پدیده ای مانند گلدان گل که در حال حاضر همه جا هست تا چند سال پیش تنها در چین رایج بود  تا قبل از زندیه در ایران گلدانی که در آن گل بکاریم و آن را جابجا کنیم نداشتیم .
به گفته بهشتی ،گیاه در ایران هیچ زمانی چیده شده نبوده اگر به نقوش نگاه کنیم می بینیم ؛ ممکن است آن را به کیفیتی ببینیم که ریشه ندارد و به خاک نمی رسد اما انگار در آسمان کشیده شده است برای همین در باغ ایرانی درخت ها در حیثیت طبیعی هستند و تنها در نظمی کاشته شده اند و تبدیل به پرنده و حیوان(در باغ اروپایی )  نشده اند.
وی افزود:کیفیت مواجهه ما با گیاه گویی اینطور است که می خواهیم به باطن و حقیقت گیاه نزدیک شویم برای همین در نقوش گیاهی تزئینات گیاهی وقتی می نگریم سر از اسلیمی در می آوریم  گویی اسلیمی باطن گیاه است .
او با بیان اینکه مصالح یکی اند ولی در مواجهه انسان با هر یک تغییر می کنند تصریح کرد :نزد فرهنگ ها ما شاهد یک تفاوت مواجهه هستیم .
مفهوم موزه و تقدس
بهشتی در ادامه با اشاره به مفهوم موزه و تقدس با طرح این پرسش که تقدس و امر قدسی چیست افزود : در تمامی فرهنگ ها هر چیزی زمین و آسمانی دارد ، آسمان هر چیزی در واقع وجه قدسی آن است.
رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری اظهار داشت : قبل از دوران جدید در اروپا هیچ چیز غیر مقدسی وجود ندارد و همه چیز زمانیکه وجه قدسی می یابند موجودیت پیدا می کند و این در تمامی فرهنگ ها یکسان بوده است .
به گفته او ، در فرهنگ ما آیین فتوت وجود دارد و در آن همه پیشه ها ذیل آیین فتوت وجه قدسی اش توضیح داده می شود
وی اظهار داشت :در دوره جدید که اروپا دچار تغییر و تحول شد و  ایران نیز از آن مستثنی نیست در دوران صفویه توپ وارد ایران شد و برادران شرلی آموزش ساختن توپ را دادند ؛ نمونه آخرین فتوت نامه هایی که وجود دارد یک فتوت نامه ای به توپ می پردازد ؛ در آیین فتوت هر پیشه ای مقتدا و بزرگی دارد و باید به نام یکی از انباء سکه می زدند (نجاران –نوح نبی ، آهنگران –داوود نبی و...)به پیشه توپ ریزی که می رسد نمی تواند تو را برایش تفسیر قدسی تعیین کنند پس می گوید و اما مقتدای توپ ریزان شیطان رجیم است ، برای همین ما در جنگ های ایران و روس شکست خوردیم زیرا که نتوانستیم تفسیر قدسی برای توپ بیابیم .
به گفته بهشتی ، آسمان هر چیزی وجه قدسی آن است و زمینش آن وجهی است که عمرش کوتاه است و در قفس زمان محبوس مانده و مستهلک می شود و سپری می شود .
وی در توضیح این مطلب به مثالی اشاره کرد و افزود : با حضور در یک خانه تاریخی مانند خانه عامری ها در کاشان  حال خوبی می یابید و گویی فیلتان یاد هندوستان می کند ولی اگر به شما بگویند با همان شرایط دوران قاجار در این خانه زندگی کنید شما نمی توانید !
او اظها رداشت :به صفت  وابسته  این خانه پاسخ امروز ما را نمی دهد یعنی زمین این خانه پاسخ ما را نمی دهد اما آسمان آن همچنان زنده است  و هنوز باعث می شود فیل ما یاد هندوستان کند و آن وجه قدسی خانه است .
وی گفت :ما در ایران چی نمی ساختیم که زمین تا آسمان آن را فتح نمی کردیم اساسا ایرانی طاقت می آورد که زمین تا آسمان چیزی را فتح نکند و رضایت خاطر داشته باشد .
سنگ آسیاب دارای کتیبه و تزئینات
بهشتی ادامه داد :سنگ آسیاب دیدم که رویش کتیبه و تزئینات داشت  و در عصاری از آن استفاده می کردند و چون عصاری سیر از ظاهر به باطن اشیا است یعنی فتح آسمان چیزهای مختلف است آن نیز امری قدسی است و در عطاری هم که از ظاهر گل به باطن گل (عطر )می رسیم و  بخش مادی آن را جدا کرده و عطر لطیف و ماندگارش را حاصل می کنید و در واقع آسمانش را فتح می کنید .
چون که گل رفت و گلستان شد خراب بوی گل از چه جوییم از گلاب
او افزود : اگر قصد از حمام رفتن شستشوی بدن است چه احتیاج به ساخت حمام گنچعلی خان شاید حمام خانه بهتر از آنها هم باشد ؛ولی شما وقتی به آنجا می روید فیلتان یاد هندوستان می کند و آن هندوستان همان آسمان اشیا و وجه قدسی است .
این تا جایی پیش می رود که چیزهایی پیدا می کنیم که تنها به وجه قدسی موجودیت می یابند و دیگر وجه وابسته  در آن بی معنی است .
درختان کهنسال مقدس
رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در ادامه یکی از نمونه های این موضوع را درختان کهنسال مقدس دانست که  در ایران زیاد وجود دارند (درخت ابرقو با ۴۵۰۰سال عمر ) و گفت : در تمام دنیا درختان کهنسال وجود دارد ولی درختان کهنسال ایران و سایر نقاط جهان بسیار متفاوت اند .
به گفته او ، در تمامی دنیا اگر درختان کهنسالی وجود دارند دور از دسترس هستند زیرا که اگر در دسترس بودند عمرشان آنقدر طولانی نبود ولی در ایران درخت کهنسال تنها در زیستگاه های بشری وجود دارد و هر جا انسان زندگی می کند باید دنبالش بگردی .
او افزود : در تمام دنیا درخت کهنسال باقی مانده جنگل و بیشه هستند که به صورت طبیعی رشد کرده اند در حالیکه درختان کهنسال ایران دست کاشته انسان هستند .
بهشتی اظهار داشت : درختان کهنسال در سرزمین ایران که آب در آن بسیار با اهمیت بوده به نحوی که ناصرالدین شاه وقتی باران می باریده می گفته هر قطره از این باران به اندازه یک اشرفی می ارزد آنقدر ارزش داشته اند که قنات هایی مخصوص آنها ساخته و وقف آن می شده است  .
او گفت : یعنی اینطور از آن پرستاری می کردند و جالب است که اکثر درختان کهنسال ایران مثمر نیستند همانطور که سعدی می گوید :تنگ چشمان نظر به میوه کنند ما تماشاگران بوستانیم .
بهشتی افزود : ما درختان کهنسال را به طمع میوه و چوبش نمی ساختیم بلکه آنجایی بوده که ما گوهر و آسمان گیاه را ملاقات می کردیم به همین دلیل این درختان مقدس شده اند زیرا که از آسمان گیاه گزارش می دهند.
رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری گفت :از این جهت است که شما در ایران و البته جهان می بینیند که تا قبل از دوران مدرن هیچ چیز غیر مقدس وجود نداشته و همه چیز با فتح آسمان آن وجه قدسی می یافته است.
هنرمند ایرانی و فتح آسمان
به گفته وی ، هنرمند ایرانی  کارش فتح این آسمان بود و بعد آن را در کاسه ، بشقاب ، سنگ آسیاب ، خانه ، پل و...آن را نشان می داد و در غیر اینصورت رضایت خاطر پیدا نمی کرد .
وی در ادامه با اشاره به مقدمه نخست سخنان خود افزود:موزه که وظیفه اش یادآوری آسمان هر چیزی بودبه اعتبار رجوعش به اسطوره منه موزین گویی از همان ابتدا در چشمه لته شستشو کرد یعنی پدیده موزه مبتلا به نسیان شد و موزه که باید یاد خانه می بود و به یاد ما می آورد که ما که هستیم و از کجا آمده ایم وظیفه اش توضیح زمین اشیا شد نه آسمان اشیا ، یعنی مبتلای به نسیان شد .
به گفته او ، عموم موزه ها زمین اشیا را نشان می دهند نه آسمان آنها را و ما در بازدید از موزه ها آنطور که در بازدید از خانه های تاریخی حالمان دگرگون می شود دگرگون نمی شود.
به گفته وی ، این دگرگونی حال در اثر اطلاعاتی نیست که به ما داده می شود بلکه در اثر کیفیت آن فضا است که حال ما دگرگون می شود .
بهشتی تصریح کرد : هنوز مسجد شیخ لطف الله ، خانه آمری ها ، حمام گنجعلی خان به تعریف حقیقت  موزه ، موزه  است.
او در پایان گفت : خوب است که به یاد موزه های رسمی بیندازیم که ، چه بودی و چه ماموریتی داشتی و به یاد انسان امروز بیندازیم که از کجا آمدی تا آن وقت یک موزه بشود مکانی مقدس زیرا که ماموریتش این است که  امری قدسی را تببیین کند و ما را به آن ساحت وجودی که دچار نسیان شده است دعوت کند.