میراث فرهنگی راهکار خروج از در خود فرورفتگی
.
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، سید محمد بهشتی، رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری این مطلب در نشستی درباره فعالیت های معاونت فناوری و کاربردی سازی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری عنوان کرد.
او با اشاره به این که در قرن اخیر (از ابتدای زمان رضا شاه تا امروز) سه اتفاق پشت سرهم افتاده است که به فعالان حوزه میراث فرهنگی مربوط است، گفت: نخست اهمیت یافتن موضوع میراث فرهنگی است اما از زمانی که نظام آموزشی جدید در ایران شکل گرفته است چون همه توجه ما معطوف به پیشرفت های اروپا بوده و احساس عقب افتادگی می کردیم شاهد نظام آموزشی جدیدی هستیم.
وی افزود: اگرچه این نظام آموزشی جدید دستاوردهای خوبی داشته اما باعث شده در جریان زندگی یک قرن اخیر کم کم ما را از شناسایی با محیط خود منصرف کنند.
او گفت: اگرچه بلد هستیم سخت ترین فرمول ها را در رشته های مختلفی که از سایر نقاط جهان آمده است حل کنیم و احساس دانشمند بودن داریم اما ابتدایی ترین مسایل را درباره محیط خودمان نمی شناسیم.
وی با اشاره به مسئله در خود فرو رفتگی و نداشتن اطلاعات درباره محیط خود به دلیل نقص در سیستم آموزشی در توضیح این مساله گفت: در زمان فتحعلی شاه در تهران که شمال و جنوبش محدود به میدان توپخانه و خیابان مولوی بود و از شرق و غرب به خیابان ری و خیابان خیام محدود می شد زلزله بزرگی آمد اما گزارشی از خرابی نشد.
بهشتی افزود: در زمان مظفرالدین شاه هم بار دیگر زلزله بزرگی در تهران آمد اما در این زلزله هم گزارشی از خرابی نیامده است با این حال گزارش شده که امامزاده صالح و امامزاده قاسم در شمیران تخریب شده اند.
او با بیان این نکته که تا دوره رضا شاه، زلزله ها باعث تخریب در تهران نشده اند گفت: این در حالی است که در آن دوران از دلیل زلزله و گسل های تهران خبر نداشتند.
او افزود: از دهه ۴۰ یعنی زمانی که علم زمین شناسی جدید ایجاد و به ایران آمد و سازمان زمین شناسی ایجاد شد، دلیل زلزله هارا می دانیم و مکان دقیق گسل ها را می شناسیم.
او بااشاره به تهیه طرح جامع تهران در اوایل دهه ۴۰ گفت: وقتی درباره زلزله اطلاعات به دست آوردیم باید با دقت سعی می کردیم که شهر را روی گسل توسعه ندهیم اما عجیب این که طرح توسعه جامع تهران، شرقی غربی و عمدتا بر روی گسل ها اجرا شد!
بهشتی با طرح این پرسش که دلیل بی توجهی به گسل ها و خطر زلزله در طرح جامع تهران چیست ؟ گفت: تقریبا هیچ فعالیتی در سطح کشور در یک قرن اخیر نبوده که سرگذشتی مشابه نمونه ذکر شده نداشته باشد و در همه پروژه ها می توان ابتلا به در خود فرورفتگی را مشاهده کرد.
وی گفت: یک قرن این مسیر را طی کردیم و تا کنون این سرزمین در برابر ما به عنوان عامل مخل صبوری کرده است اما دیگر به آستانه تحملش رسیده است .
او با اشاره به ۳ برابر شدن قیمت ملک در خوانسار در یک سال گذشته ، دلیل این امر مهاجرت گسترده مردم اصفهان و خوزستان به این شهر دانست.
بهشتی نخستین واکنش به تحولات اقلیمی در ایران را هجوم مردم به دامنه های شمال البرز عنوان کرد و با اشاره به مهاجرت خوزستانی ها و سیستانی ها به این مناطق گفت: موج مهاجرت در مرحله بعدی به داخل زاگرس، سپس داخل البرز و در نهایت سواحل خلیج فارس و دریای عمان خواهد بود .
موج گسترده مهاجرت در ایران
او در توضیح سرنوشت دوم گفت: نگاه مستحب به این معاونت سرنوشت دیگری است که برای آن می توان متصور شد چرا که استفاده از دستاوردهای جدید می تواند مثبت و کمک کننده باشد با این حال نبود آن هم آسیب زا نخواهد بود بنابراین وجود این معاونت مستحبی است که اگر نباشد هم کارها لنگ نخواهد ماند.
بهشتی همچنین به موج مهاجرت گسترده خوزستانی ها به مازندران اشاره کرد و گفت: در سرزمین ایران شاهد فعل و انفعال های عظیمی هستیم که دیگر با ابتلا به در خود فرورفتگی نمی توان در این سرزمین زندگی کرد.
او گفت: اگر جامعه ایران متوجه شده و تصمیم بگیرد از حالت در خود فرورفتگی و تکلف به این که احتیاجی به این که از بیرون خبر داشته باشد ندارد چرا که با پول نفت همه مابه تفاوت هارا جبران می کند، خارج شود نیاز به افرادی که در حوزه میراث فرهنگی کار می کنند خواهد داشت البته اگر این افراد هم به در خود فرورفتگی مبتلا نباشند.
وی تاکید کرد: باستان شناس، مردم شناس، زبان شناس و غیره باید بتوانند به این پرسش که ایران کجاست پاسخ دهند بنابراین سرنوشت این کشور در دست این افراد است چون بقیه این دانش را ندارند.
بهشتی با اشاره به این که همه علوم در این کشور باید از ابتلا به در خود فرورفتگی خارج شوند و برای این این کار باید متوسل به حوزه های مختلف میراث فرهنگی شوند، خطاب به حضار پرسید که آیا شما آمادگی این موضوع را دارید و می توانید توضیح دهید که این سرزمین کجاست؟
او افزود: اگر وضعیت اقلیمی در ایران به گونه ای شود که نتوان در دشت ها زندگی کرد الگوی رفتاری متناسب با جامعه ایرانی چه خواهد بود؟
بهشتی گفت: اگر ما نتوانیم به این پرسش ها پاسخ دهیم میراث فرهنگی، مردم شناسی و باستان شناسی به چه دردی می خورد؟
او با تاکید بر این که در جاهای دیگر دنیا این علوم کاملا به درد می خورد و به چنین پرسش هایی پاسخ می دهد گفت: حتی وقتی روی سایر کشورها ازجمله ما مطالعه می کنند هم به دردشان می خورد.
او افزود: در این سرزمین به دلیل تنوع طبیعی یکی از غنی ترین سرزمین های جهان از بابت گیاهان و جانوران اهلی و جهش های ژنتیکی آنها براساس محیط هستیم به همین دلیل انواع زیادی از گندم در ایران وجود دارند که بنا به جهش ژنتیک با نقاط مختلف این سرزمین متناسب شده اند.
وی گفت: این در حالی است که وزارت کشاورزی هیاتی را برای وارد کردن بذر گندم مناسب با شرایط خشکسالی به مکزیک فرستاد این در حالی است که نخستین انسانی که گندم را می شناخت در سال ۱۴۹۱ میلادی به مکزیک وارد شد اما در ۱۲هزار سال پیش در ایران گندم وجود داشته است.
او تاکید کرد: اگر حوزه فناوری نتواند کارش را درست انجام داده و علوم پژوهشگاه را به جامعه متصل کند به معنای این است که پژوهشگاه از اول عامل مخل سیستم اداری کشور بوده است.
او این کار را بسیار سخت دانست و افزود : نجات از در خود فرورفتگی کار بسیار سختی است اما باید انجام دهیم.
بهشتی افزود: ما فقط کار می کنیم که بتوانیم افتخار کنیم اما تنها با افتخار مشکلی حل نمیشود بلکه باید در زندگی حضور عمیق و جدی داشته باشیم ما باید مدعی کشاورزی، آمایش سرزمین، توسعه شهری و غیره باشیم نه این که در حد مقاصد گردشگری تنزل پیدا کنیم.
او از پژوهشگرها خواست درباره این موضوع فکر کنند و در پژوهشکده ها فتح باب شود و گقت: نباید فقط نگاه ابزاری به فناوری جدید داشته باشیم چرا که نقش مقدر ما بسیار جدی تر است و اگر به آن بی توجه باشیم، سیل حوادث ما را به عنوان مانع با خود خواهد برد و کسانی به جای ما خواهند آمد که انشاالله آنها درک کنند.
او در ادامه خطاب به معاون فناوری و کاربردی سازی پژوهشگاه گفت: باید این موضوع را در حوزه نظر و بحث و گفتگو بازتر کرد و زود نباید وارد مرحله عمل شد چون کسی که سریع به عمل می پردازد گویی عجله دارد و در گمگشتگی باقی می ماند.
سرمایه گذاری درست در گرو شناخت محیط است
وی با تاکید بر این که لزوم شناخت ظرفیت ها و چالش های محیط گفت: با این شناخت سرمایه گذاری های درست تر خواهیم داشت در غیراین صورت با وضعیبتی مشابه عسلویه مواجه می شویم.
او افزود: امروز در عسلویه آلودگی هوای بسیار زیادی وجود دارد و در مدت ۲۰ سال گذشته ۴-۵ بار زلزله بالای ریشتر آمده است این در حالی است که در تاسیسات عسلویه پیش بینی زلزله نشده است.
بهشتی ساخت عسلویه را کاملا اتیستیک دانست و هشدار داد که مبادا در توسعه مکران هم به روش در خود فرورفتگی عمل کنیم و در سایر پرژوه ها نیز بدون در نظر گرفتن محیط و چالش هایش اقدام کنیم.
او تاکید کرد: نباید تمام انرژی ما صرف چاپ کتاب یا تهیه یک مقاله علمی پژوهشی شود بلکه باید به گونه ای عمل کنیم گویی ملت ایران معطل ما هستند و هیچ کس به اندازه ما نمی تواند به آنها کمک کند و در این صورت حوزه معاونت فناوری و کاربردی سازی، واسطه اصلی بین حوزه میراث فرهنگی با آنچه چالش های موجود در جامعه خواهد بود و وجودش واجب مسلم خواهد شد.
بهشتی دررابطه با معاونت فناوری و کاربردی سازی پژوهشگاه و وظایف آن گفت : برای آینده معاونت فناوری و کاربردی سازی به عنوان یک معاونت جدید می توان دو سرنوشت را پیش بینی کرد، نخست این که احساس شود این معاونت به عنوان یک عضو اضافه در اکوسیستم پژوهشگاه تجانسی با فعالیت های پژوهشگاه ندارد که در این صورت اگر بتواند این اکوسیستم را متلاشی می کند و اگر نتواند اکوسیستم مثل عامل مخل آن را دفع خواهد کرد.
بهشتی در ادامه به سرنوشت سومی هم اشاره کرد و آن را نگاه کردن به معاونت فناوری و کاربردی سازی به عنوان یک امر واجب دانست و گفت: آیا چیزی هست که بتواند زمینه ای را به وجود اورد که این معاونت و فعالیت آن را به مثابه یک امر واجب در نظر گرفته شود تا جایی که اگر نباشد کارها پیش نرود.
نگاهی به فعالیت های معاونت فناوری و کاربردی سازی
در ادامه نشست قلی نژاد، معاون فناوری و کاربردی سازی پژوهشگاه گفت: براساس تغییراتی که در سال ۹۴ در اساسنامه سال ۱۳۸۵ ایجاد شد معاونت فناوری و کاربردی سازی با ۳ حوزه اصلی و یک حوزه وابسته شامل مدیریت امور فناوری، مرکز رشد واحدهای فناور، مرکز مشاوره و ارایه خدمات تخصصی و مرکز سیاست پژوهی و آینده پژوهشی شکل گرفت.
او افزود: آمارها نشان می دهد طی سالیان اخیر حدود ۲۵۷ مرکز در ارتباط با حوزه های کسب و کاری که به حوزه های علمی و دانشی تکیه دارند در کشور شکل گرفته و در حال فعالیت هستند.
به گفته وی، این مراکز هر کدام تعداد زیادی گروه ها و شرکت های نو پا را تحت پوشش قرار می دهند که برخی از این شرکت ها بعد از رسیدن به مرحله رشد وارد بازار کار می شوند و بخشی فقط در حوزه تخصصی به دستگاه های تخصصی خدمات ارایه می کنند.
قلی نژاد مراکز رشد و موضوع کارآفرینی مراکز نوآوری را از جمله بخش های مورد توجه معاونت فناوری و کاربردی سازی پژوهشگاه دانست و گفت: مراکز رشد صرفا موضوع فناوری است که بنا به مفاهیم زندگی معاصر شکل گرفته و موجودیتش از نوع کوچک و طبیعتا ریسک پذیر است اما مراکز نوآوری فقط به علم و دانش تکیه می کند و خدمات و محصولاتش تنها با اتکا به دانش شکل گرفته ولی موجودیت آنها هم کوچک و ریسک پذیر است.
او گفت: در حوزه میراث فرهنگی به دلیل حساسیت و تنوع باید از روش های بسیاری نوینی استفاده کنیم این در حالی است که در دنیا هم هیچ مرکزی برای پوشش همه حوزه های میراث فرهنگی در این زمینه نداریم و مراکز به صورت موضوعی فعالیت می کنند.
او با اشاره به انعقاد تفاهمنامه ای با معاونت علمی فناوری ریاست جمهوری برای ایجاد این مرکز گفت: تفاهنامه ای نیز با اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان تهران و سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری منعقد شد برای در اختیار گرفتن خانه ای تاریخی در تهران چرا که افرادی که در حوزه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری فعالیت می کنند بهتر است این فضا را از نزدیک تجربه کرده و با امکانات و محدودیت ها و مشکلات آن از نزدیک آشنا شوند تا فعالیت کاربردی تر و منطقی تری داشته باشند.
قلی نژاد با اشاره به اختصاص خانه تاریخی سرهنگ ایرج به مرکز نوآوری پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، یکی از اقدامات پیش روی این مرکز را موضوع واحدهای فن آور دانست.
او با اشاره به لزوم شبکه سازی در همه حوزه های مختلف و تعامل بین بخش های مختلف گفت: بخش قابل توجهی از ارزش های میراث فرهنگی نزد بخش های مختلف اعم از خصوصی یا دولتی و عمومی است.
او اظهار داشت: موضوع کارآفرینی شاید در مراحل اول به کسب و کار خرد و کلان محدود می شد اما امروز کارآفرینی حوزه های وسیع تری اعم از کارآفرینی روستایی، دانشگاهی و غیره را تحت پوشش قرار می دهد.
قلی نژاد یکی دیگر از حوزه های کاری معاونت فناوری و کاربردی سازی را سیاست پژوهی و آینده پژوهی اعلام کرد و گفت: نشست هایی با چند مرکز اصلی دنبال کننده بخش آینده پژوهی برگزارو قرار شد از طریق واگذاری فعالیت به پایان نامه های دکتری کارهای مشترکی انجام شود.
او یکی دیگر از بخش ها را مشاوره و ارایه خدمات تخصصی معرفی کرد و از برگزاری نشست های مختلف و همچنین کارگاه های استارتاپی خبر داد.