عید غدیر عید کمال دین، سالروز ولایت امام علی ع بر شیعیان و پیروان ولایت خجسته باد
عید غدیر عید کمال دین، سالروز ولایت امام علی ع بر شیعیان و پیروان ولایت خجسته باد
بنابر روایات در روز هجدهم ذیحجه سال دهم هجرت پیامبر اکرم(ص) به دستور خدا امام علی(ع) را به مقام خلافت و امامت منصوب کرد . واقعه غدیر در سفر حجه الوداع سال دهم هجری و در سرزمین غدیر خم روی داد .
در احادیث شیعه تعابیری هم چون عیدُاللهِ الاکبر (بزرگترین عید الاهی)، [ ۱ ] عید اهل بیت محمد(ص)، [ ۲ ] و اشرف الاعیاد (والاترین عید) [ ۳ ] برای این روز به کار رفته است .
شیعیان در سراسر جهان این روز را جشن گرفته، مراسم مختلفی در گرامیداشت آن برگزار میکنند. در قرون اخیر برگزاری این جشن از شعائر شیعه محسوب میشود .
واقعه غدیر
پیامبر(ص) در ۲۴ یا ۲۵ ذیالقعده سال ۱۰ هجری همراه با هزاران نفر برای به جای آوردن مناسک حج ، از مدینه به طرف مکه حرکت کرد . [ ۴ ] از آنجا که این حج، آخرین حج پیامبر (ص) بود به حجه الوداع مشهور شد. وقتی اعمال حج پایان یافت و پیامبر(ص) همراه مسلمانان مکه را ترک و به طرف مدینه حرکت کرد، ۱۸ ذیالحجه به غدیر خم رسیدند، [ ۵ ] در این مکان جبرئیل آیه تبلیغ را بر پیامبر(ص) نازل کرد و از جانب خداوند، به رسول خدا(ص) امر نمود تا علی(ع) را به عنوان ولی و وصی بعد از خود، به مردم معرفی کند . [ ۶ ]
خطبه غدیر
بنابر روایات، رسول خدا(ص)، در غدیر خم مردم را گرد آورد و دست علی(ع) را بلند نمود تا همگان او را ببینند و فرمود: «ای مردم، آیا من از خود شما، بر شما بیشتر ولایت ندارم؟» مردم پاسخ دادند: «آری،ای رسول خدا.» حضرت فرمود: «خداوند ولیّ من است و من ولیّ مومنین هستم و نسبت به آنان از خود آنان بیشتر ولایت دارم. پس هر کس که من مولای اویم، علی مولای اوست.» رسول خدا(ص) سه بار این جمله را تکرار کرد و فرمود:
« خداوندا، دوست بدار و سرپرستی کن، هر کسی که علی را دوست و سرپرست خود بداند و دشمن بدار هر کسی که او را دشمن میدارد و یاری نما هر کسی که او را یاری مینماید و به حال خود رها کن، هر کس که او را وا میگذارد .»
سپس خطاب به مردم فرمود: «حاضران این پیام را به غایبان برسانند .» [ ۷ ]
عید غدیر در احادیث
در کتب اهل سنت روایت شده که هر کس روز هیجدهم ذی الحجه را روزه بگیرد، خداوند ثواب روزه شش ماه را برای او مینویسد و این روز، همان روز عید غدیر خم است . [ ۸ ]
رسول خدا ( ص) فرمود:
« روز غدیرخم برترین عیدهای امت من است و آن روزی است که خداوند بزرگ دستور داد، برادرم علی بن ابی طالب را به عنوان پرچمدار امتم منصوب کنم، و آن روزی است که خداوند در آن روز دین را تکمیل و نعمت را بر امت من تمام کرد و اسلام را به عنوان دین برای آنان پسندید .» [ ۹ ]
همچنین امام صادق(ع) میفرماید: عید غدیر را عظیمترین و باشرافتترین عید مسلمین میدانند که سزاوار است در هر ساعت آن شکر خدا به جای آورده شود و مردم روزه شکرانه بگیرند که روزه این روز معادل شصت سال عبادت است . [ ۱۱ ]
تاریخچه عید و جشن غدیر
مسلمانان و به خصوص شیعیان از دورههای نخست، روز غدیر را یکی از عیدهای بزرگ میدانستهاند و این روز در میان ایشان به عید غدیر معروف و مشهور است . مسعودی ( متوفای ۳۴۶ ه.ق) در التنبیه و الاشراف نوشته است که فرزندان و شیعیان امیرالمومنین این روز را بزرگ میدارند . [ ۱۳ ] کلینی ( متوفای ۳۲۸ق) در روایتی جشن گرفتن شیعیان را نقل کرده است . [ ۱۴ ] بنابراین جشن عید غدیر در قرون سوم و چهارم امر رایجی بوده است .
پیش از آن نیز فیاض بن محمد بن عمر طوسی روایتی نقل میکند که امام رضا(ع) روز غدیر را عید میگرفته است . [ ۱۵ ] با توجه به این که امام رضا(ع) در اواخر قرن دوم میزیستهاند قدمت برگزاری جشن به مناسبت روز غدیر روشن میشود .
این بزرگداشت در سالها و قرون بعدی نیز در بین مسلمین رایج بوده است تا جایی که بیعت با مستعلی بن مستنصر ( از حاکمان مصر) در روز عید غدیر خم سال ۴۸۷ قمری صورت گرفت . [ ۱۶ ] در مصر خلفای فاطمی عید غدیر را رسمیت دادند و در ایران از سال ۹۰۷ق که شاه اسماعیل صفوی به سلطنت رسید تا امروز عید غدیر از اعیاد رسمی است .
در قرون اخیر برگزاری این جشن از شعائر شیعه محسوب میشود. در نجف همه ساله در این روز مراسم با شکوهی در حرم علوی برگزار میشود و رجال و علمای شیعه و سفرای کشورهای اسلامی در آن حضور یافته، خطابهها و قصائد غدیریه خوانده میشود. در یمن شیعیان زیدی روز غدیر را با جشن و چراغانی برگزار میکنند .
شب عید غدیر نیز در میان مسلمانان از شب های معروف شمرده میشود . [ ۱۷ ]
اعمال عید غدیر
بنابر روایات در روز هجدهم ذیحجه سال دهم هجرت پیامبر اکرم(ص) به دستور خدا امام علی(ع) را به مقام خلافت و امامت منصوب کرد . واقعه غدیر در سفر حجه الوداع سال دهم هجری و در سرزمین غدیر خم روی داد .
در احادیث شیعه تعابیری هم چون عیدُاللهِ الاکبر (بزرگترین عید الاهی)، [ ۱ ] عید اهل بیت محمد(ص)، [ ۲ ] و اشرف الاعیاد (والاترین عید) [ ۳ ] برای این روز به کار رفته است .
شیعیان در سراسر جهان این روز را جشن گرفته، مراسم مختلفی در گرامیداشت آن برگزار میکنند. در قرون اخیر برگزاری این جشن از شعائر شیعه محسوب میشود .
واقعه غدیر
پیامبر(ص) در ۲۴ یا ۲۵ ذیالقعده سال ۱۰ هجری همراه با هزاران نفر برای به جای آوردن مناسک حج ، از مدینه به طرف مکه حرکت کرد . [ ۴ ] از آنجا که این حج، آخرین حج پیامبر (ص) بود به حجه الوداع مشهور شد. وقتی اعمال حج پایان یافت و پیامبر(ص) همراه مسلمانان مکه را ترک و به طرف مدینه حرکت کرد، ۱۸ ذیالحجه به غدیر خم رسیدند، [ ۵ ] در این مکان جبرئیل آیه تبلیغ را بر پیامبر(ص) نازل کرد و از جانب خداوند، به رسول خدا(ص) امر نمود تا علی(ع) را به عنوان ولی و وصی بعد از خود، به مردم معرفی کند . [ ۶ ]
خطبه غدیر
بنابر روایات، رسول خدا(ص)، در غدیر خم مردم را گرد آورد و دست علی(ع) را بلند نمود تا همگان او را ببینند و فرمود: «ای مردم، آیا من از خود شما، بر شما بیشتر ولایت ندارم؟» مردم پاسخ دادند: «آری،ای رسول خدا.» حضرت فرمود: «خداوند ولیّ من است و من ولیّ مومنین هستم و نسبت به آنان از خود آنان بیشتر ولایت دارم. پس هر کس که من مولای اویم، علی مولای اوست.» رسول خدا(ص) سه بار این جمله را تکرار کرد و فرمود:
« خداوندا، دوست بدار و سرپرستی کن، هر کسی که علی را دوست و سرپرست خود بداند و دشمن بدار هر کسی که او را دشمن میدارد و یاری نما هر کسی که او را یاری مینماید و به حال خود رها کن، هر کس که او را وا میگذارد .»
سپس خطاب به مردم فرمود: «حاضران این پیام را به غایبان برسانند .» [ ۷ ]
عید غدیر در احادیث
در کتب اهل سنت روایت شده که هر کس روز هیجدهم ذی الحجه را روزه بگیرد، خداوند ثواب روزه شش ماه را برای او مینویسد و این روز، همان روز عید غدیر خم است . [ ۸ ]
رسول خدا ( ص) فرمود:
« روز غدیرخم برترین عیدهای امت من است و آن روزی است که خداوند بزرگ دستور داد، برادرم علی بن ابی طالب را به عنوان پرچمدار امتم منصوب کنم، و آن روزی است که خداوند در آن روز دین را تکمیل و نعمت را بر امت من تمام کرد و اسلام را به عنوان دین برای آنان پسندید .» [ ۹ ]
همچنین امام صادق(ع) میفرماید: عید غدیر را عظیمترین و باشرافتترین عید مسلمین میدانند که سزاوار است در هر ساعت آن شکر خدا به جای آورده شود و مردم روزه شکرانه بگیرند که روزه این روز معادل شصت سال عبادت است . [ ۱۱ ]
تاریخچه عید و جشن غدیر
مسلمانان و به خصوص شیعیان از دورههای نخست، روز غدیر را یکی از عیدهای بزرگ میدانستهاند و این روز در میان ایشان به عید غدیر معروف و مشهور است . مسعودی ( متوفای ۳۴۶ ه.ق) در التنبیه و الاشراف نوشته است که فرزندان و شیعیان امیرالمومنین این روز را بزرگ میدارند . [ ۱۳ ] کلینی ( متوفای ۳۲۸ق) در روایتی جشن گرفتن شیعیان را نقل کرده است . [ ۱۴ ] بنابراین جشن عید غدیر در قرون سوم و چهارم امر رایجی بوده است .
پیش از آن نیز فیاض بن محمد بن عمر طوسی روایتی نقل میکند که امام رضا(ع) روز غدیر را عید میگرفته است . [ ۱۵ ] با توجه به این که امام رضا(ع) در اواخر قرن دوم میزیستهاند قدمت برگزاری جشن به مناسبت روز غدیر روشن میشود .
این بزرگداشت در سالها و قرون بعدی نیز در بین مسلمین رایج بوده است تا جایی که بیعت با مستعلی بن مستنصر ( از حاکمان مصر) در روز عید غدیر خم سال ۴۸۷ قمری صورت گرفت . [ ۱۶ ] در مصر خلفای فاطمی عید غدیر را رسمیت دادند و در ایران از سال ۹۰۷ق که شاه اسماعیل صفوی به سلطنت رسید تا امروز عید غدیر از اعیاد رسمی است .
در قرون اخیر برگزاری این جشن از شعائر شیعه محسوب میشود. در نجف همه ساله در این روز مراسم با شکوهی در حرم علوی برگزار میشود و رجال و علمای شیعه و سفرای کشورهای اسلامی در آن حضور یافته، خطابهها و قصائد غدیریه خوانده میشود. در یمن شیعیان زیدی روز غدیر را با جشن و چراغانی برگزار میکنند .
شب عید غدیر نیز در میان مسلمانان از شب های معروف شمرده میشود . [ ۱۷ ]
اعمال عید غدیر
- روزه گرفتن
- غسل کردن
- خواندن دعای ندبه
- پوشیدن لباسهای نیکو
- زینت کردن
- استعمال بوی خوش
- صله رحم
- اطعام مومنین [ ۱۸ ]
- خواندن نماز عید غدیر. وقت خواندن این نماز هنگام ظهر است. این نماز دو رکعت است و در هر رکعت سوره حمد و بعد از آن، ده مر تبه سوره اخلاص ، ده مرتبه آیه الکرسی و ده مرتبه سوره قدر خوانده می شود و برای این نماز ثواب بسیاری ذکر شده است . [ ۱۹ ] در مورد جواز یا عدم جواز خواندن این نماز به جماعت میان فقها اختلاف نظر وجود دارد . [ ۲۰ ]
منابع مطالعاتی غدیر
- الغدیر ، علامه امینی
- غدیر در آیینه کتاب، محمد انصاری
- چهارده قرن با غدیر، محمد باقر انصاری
- همگام با پیامبر در حجه الوداع، حسین واثقی
- الغدیر و المعارضون ، سید جعفر مرتضی عاملی
- الغدیر فی الاسلام، محمد رضا فرج اللّه حلفی نجفی
- شرح و تفسیر خطبه پیامبر اکرم در غدیر خم، سید محمدتقی نَقَوی
- عبقات الانوار فی امامه الائمه الاطهار (حدیث الغدیر)، میرحامدحسین کنتوری لکنهویی
پانویس
·
حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۱۶ق، ج۸، ص۸۹
.
· · سید ابن طاووس، اقبال الاعمال، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۲۶۱ .
· · کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۱۴۸ .
· · طبرسی، الاحتجاج، ج۱، ص۵۶ ؛ ایازی، تفسیر قرآن المجید، ۱۴۲۲ق، ص۱۴۸؛ حلبی، السیره الحلبیه، ۱۴۲۷ق، ج۳، ص۳۶۰-۳۶۱ .
· · یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۱۱۲ .
· · ایازی، تفسیر قرآن المجید، ۱۴۲۲ق، ص۱۸۴؛ عیاشی، تفسیر عیاشی، ج۱، ص۳۳۲ .
· · ابن اثیر، اُسدالغابه، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۶۰۵؛ کلینی، کافی،۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۹۵؛ بلاذری،انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۱۰-۱۱۱؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۷ق، ج۷، ص۳۴۹ .
· · خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۸، ص۲۸۴
· · شیخ صدوق، امالی، ۱۳۷۶ش، ص۱۲۵
· · حرعاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۱۶ق، ج۸، ص۸۹
· · حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۱۶ق، ج۱۰، ص۴۴۳
· · طوسی، تهذیب الاحکام، ج۶، ص۲۴
· · مسعودی، التنبیه و الاِشراف، ص۲۲۱
· · کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۱۴۹ .
· · مجلسی، بحار الانوار، ج ۹۵، ص۳۲۲
· · ابن خلکان، وفیات الاعیان، ۱۳۶۴ش، ج۱، ص۱۸۰
· · ثعالبی، ثمارالقلوب، ۱۴۲۴ق، ص۵۱۱
· · قمی، مفاتیح الجنان، ذیل اعمال روز ۱۸ ذی الحجه
· · طوسی، تهذیب الاحکام، ج۳، ص ۱۴۳ .
· · سید ابن طاووس، اقبال الاعمال، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۲۶۱ .
· · کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۱۴۸ .
· · طبرسی، الاحتجاج، ج۱، ص۵۶ ؛ ایازی، تفسیر قرآن المجید، ۱۴۲۲ق، ص۱۴۸؛ حلبی، السیره الحلبیه، ۱۴۲۷ق، ج۳، ص۳۶۰-۳۶۱ .
· · یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۱۱۲ .
· · ایازی، تفسیر قرآن المجید، ۱۴۲۲ق، ص۱۸۴؛ عیاشی، تفسیر عیاشی، ج۱، ص۳۳۲ .
· · ابن اثیر، اُسدالغابه، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۶۰۵؛ کلینی، کافی،۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۹۵؛ بلاذری،انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۱۰-۱۱۱؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۷ق، ج۷، ص۳۴۹ .
· · خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۸، ص۲۸۴
· · شیخ صدوق، امالی، ۱۳۷۶ش، ص۱۲۵
· · حرعاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۱۶ق، ج۸، ص۸۹
· · حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۱۶ق، ج۱۰، ص۴۴۳
· · طوسی، تهذیب الاحکام، ج۶، ص۲۴
· · مسعودی، التنبیه و الاِشراف، ص۲۲۱
· · کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۱۴۹ .
· · مجلسی، بحار الانوار، ج ۹۵، ص۳۲۲
· · ابن خلکان، وفیات الاعیان، ۱۳۶۴ش، ج۱، ص۱۸۰
· · ثعالبی، ثمارالقلوب، ۱۴۲۴ق، ص۵۱۱
· · قمی، مفاتیح الجنان، ذیل اعمال روز ۱۸ ذی الحجه
· · طوسی، تهذیب الاحکام، ج۳، ص ۱۴۳ .
- · بحرانی، الحدائق الناضره فی احکام العتره الطاهره، ج۱۱، ص: ۸۷ .
منابع
- ابن اثیر، علی بن محمد، اسد الغابه فی معرفه الصحابه، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۹ق .
- ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، تحقیق احسان عباس، قم، الشریف الرضی، ۱۳۶۴ش .
- ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایه و النهایه، بی جا، دار الفکر، ۱۴۰۷ق .
- ابو منصور ثعالبی، عبدالملک بن محمد، ثمار القلوب فی المضاف والمنسوب، تحقیق محمد ابو الفضل ابراهیم، بیروت، مکتبه العصریه، ۱۴۲۴ق .
- ایازی، السید محمد علی، تفسیر القرآن المجید المستخرج من تراث الشیخ المفید، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۴۲۲ق .
- بَلاذُری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض الزرکلی، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۷ق .
- حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، موسسه آل البیت لاحیاء التراث، قم، ۱۴۱۶ق .
- حلبی،علی بن ابراهیم، السیره الحلبیه، دارالمعرفه، الطبعه الثانیه، بیروت، ۱۴۲۷ق .
- خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، تحقیق مصطفی عبدالقادر عطا، دارالکتب العلمیه، بیروت .
- سیدابن طاووس، علی بن موسی، اقبال الاعمال، مرکز النشر التابع لمکتب الاعلام الاسلامی، قم، ۱۳۷۷ش .
- شیخ صدوق، محمد بن علی، امالی، ترجمه محمدباقر کوه کمره ای، تهران، کتابچی، ۱۳۷۶ش .
- طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، محقق محمدباقر موسوی خرسان، نشر المرتضی، مشهد .
- طوسی، محمد بن الحسن، تهذیب الاحکام، سید حسن موسوی خرسان، دارالکتب الاسلامیه، تهران .