.

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، امیر منصوری کونانی، سرپرست هیات گمانه زنی به منظور تعیین عرصه و پیشنهاد حریم محوطه میدانِ بزرگ شهرستان پلدختر استان لرستان  امروز دوشنبه با اعلام این خبر گفت: مطالعات محوطه میدانِ بزرگ، به منظور مشخص کردن عرصه واقعی محوطه در محدوده بلافصل اطراف آن اجرا شد.
او محوطه های باستانی را کتاب نوشته هایی اسرار آمیز از زندگی پیشین و هویت ملی گذشتگانی دانست که امروزه در مالکیت مردم و یا ارگانهای دولتی قرار گرفته اند و نیازمند پاسداشت دایمی برای جلوگیری از فعالیتهای مخرب انسانی هستند.
منصوری کونانی با بیان این نکته که گام نخست برای حفظ این آثار ارزشمند ثبت در فهرست آثار ملی کشور و نیز تعیین عرصه و حریم آنها است، گفت: محوطه میدانِ بزرگ از محوطه های مهم و کلیدی دهستان جایدر، در بخش مرکزی پلدختر و از لحاظ استراتژیکی مسلط بر تمام دره رود جایدر و معابر ارتباطی آن است که حاوی پتانسیل های فرهنگی – تاریخی ویژه ای نیز هست.
او افزود: منطقه جایدر (نام قدیمی جلگه پلدختر) و میان یا میدانِ بزرگ که برای نخستین بار در گزارشهای سر هنری راولینسون از آن یاد شده است، در سال ۱۳۸۵ توسط هیئت بررسی باستان شناختی شهرستان پلدختر در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید.
او در ادامه از صدور مجوز گمانه زنی به منظور تعیین عرصه و پیشنهاد حریم محوطه میدانِ بزرگ توسط پژوهشکده باستان شناسی و ریاست پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در تیر ماه سال جاری خبر داد.
این باستان شناس گفت: با توجه به اینکه آثار باستانی محدوده فضای منطقه جایدر و روستاهای تابعه، بر روی نقشه طرح هادی مشخص نشده اند، حفظ عرصه و مشخص کردن حریم محوطه میدانِ بزرگ به منظور جلوگیری از خطر گسترش بیش از حد فضای مسکونی روستای میدان بزرگ مورد بررسی علمی قرار گرفت و با توجه به دارا بودن ظرفیتهای فرهنگی، امید است که در آینده مورد مطالعه هدفمند قرار گیرد.

برخورداری از اهمیت در دوران باستان
به گفته منصوری کونانی، منطقه جغرافیایی جایدر که در حدفاصل استان های لرستان و ایلام و مشرف به مسیر خوزستان در محل تلاقی رودخانه های سیمره و کشکان و کرخه قرار گرفته، در زمان باستان از اهمیت خاصی برخورار بوده است.
منصوری کونانی با اشاره به استعداد و توانمندی کشاورزی و خاک حاصلخیز این منطقه گفت: شرایط زیست محیطی موجود، وضعیت مناسبی را برای انسانهای یکجانشین و تولید کننده غذا به وجود آورده است بنابراین سرتاسر این سرزمین کهن به خاطر موقعیت زیستگاهی از دیرباز تا چندی پیش جمعیت انبوهی را در خود جای داده است.
این باستان شناس با بیان این نکته که محوطه میدان بزرگ از محوطه های مهم و کلیدی در بخش مرکزی دره میان کوهی کوهدشت، در یک مدخل استراتژیکی قرار گرفته است، گفت: نزدیکی این محوطه با محوطه های حوزه آبگیر سد سیمره و همچنین محوطه های باستانی سیمره یا دره¬شهر، دهلران و دشت خوزستان و از طرفی فلات مرکزی ایران و محوطه های باستانی میان رودان، آن را در قلب منطقه ای با فرهنگ های دوران تاریخی و اسلامی قرار داده است.
او افزود: دره میانکوهی جایدر و میدان که موقعیت جغرافیایی آن قابل توجه است؛ از جمله مناطقی است که به لحاظ استراتژیکی، در میان جامعه های دوران تاریخی تا کنون، بر سر مسیر یکی از راههای ارتباطی –مبادلاتی شناخته شده واقع شده است، و از این میان نمی توان جنبش های فرهنگی – اقتصادی کوچ‌نشینان گله‌دار را در ارتباط با حمل ونقل کالاهای معیشتی مورد نیاز جوامع زاگرس دور نگه داشت.

دلایل استقرار در دوران مختلف
او استعدادهای زیست محیطی دره رود جایدر و وجود رودخانه سیمره در سمت جنوب و رودخانه کشکان در سمت شرقی آن و دیگر رودخانه ها و چشمه-سارهای فصلی که طبق شواهد زمانی اراضی پیرامون محوطه میدان بزرگ را مشروب می کرده است را به همراه زمینهای مناسب و مرغوب برای کشاورزی از مهمترین دلایل شکل گیری این محوطه و استقرار بشر در دوران های مختلف فرهنگی اعلام کرد.
منصوری کونانی گفت: از دیدگاه ژئومورفولوژی و هیدروژئولوژیکی و از نظر کشاورزی، زمینهای این منطقه بسیار غنی هستند و خاک زمینهای این منطقه دارای، آلفی سولها و مولی سولها است که باعث حاصلخیزی این منطقه شده است.
او با اشاره به این که این نوع خاک بر اثر طغیان و رسوبات رودخانه ای به وجود آمده است، گفت: در پی انجام مطالعات ابتدا نقشه توپوگرافی توسط گروه نقشه برداری هیئت محوطه میدان بزرگ تهیه شد و سپس توسط هیئت، مورد بررسی سطحی قرار گرفت که در نتیجه آن ادوار تاریخی و اسلامی شناخته شد.
به گفته وی، با استفاده از توپوگرافی محوطه، بافت و رنگ خاک و دامنه پراکندگی داده‌های سطحی، ایجاد محل گمانه‌ها تشخیص داده شد.
این باستان شناس در ادامه از ایجاد  ۱۶ گمانه به ابعاد ۱۰۰×۱۰۰ سانتی متر در جهات جغرافیایی شمالی – جنوبی خبر داد و گفت:برای نامگذاری گمانه ها ابتدا از واژه T.T: این واژه مخفف کلمه (Test Trench) به معنای گمانه (ترانشه) آزمایشی  و سپس از نام اعداد برای مشخص نمودن دقیق گمانه ها استفاده شد.

یافته های سفالی شاخص

منصوری کونانی بااشاره به اهمیت یافته های سفالی شاخص محوطه میدان بزرگ از دوران تاریخی اشکانی با توجه به قطعات سفالینه های جلینگی گفت: این سفالها با توجه به خصوصیات فنی و گونه شناسی، حکم سکه را در مطالعات باستان شناختی دوران اشکانی ایران دارد.
به گفته این باستان شناس، محوطه میدانِ بزرگ بنابر پراکندگی سفالهای سطحی پس از وقفه ای دراز مدت مجدد در قرون دوم اسلامی تا پایان دوره ایلخانی مسکونی بوده است.
او در ادامه گفت: با توجه به کهنترین تبادلات فرهنگی – تکنولوژیکی در دوران تاریخی و اسلامی چنین به نظر می رسد که منطقه مورد مطالعه به دلیل موقعیت جغرافیایی ممتازی که در گذشته داشته و قرار گرفتن در مسیری ارتباطی که شمال و جنوب ایران، فلات مرکزی و میان رودان را به هم پیوند می داد و نیز با اشاره به موضوع بازتاب جابجایی گروههای جمعیتی از طریق پلهای ارتباطی که بر روی رودخانه های کشکان و سیمره وجود دارد، همیشه جوامع انسانی و کوچرو را ترغیب می کرده که این منطقه را برای اسکان انتخاب کنند.
وی با اشاره به مستندات ارائه شده که اهمیت محوطه را به خوبی مشخص می کند، اشاره کرد و افزود: محوطه میدانِ بزرگ که خط عرصه و حریم  برای آن در نظر گرفته شد، یکی از استقرارگاه‌های با اهمیت با شواهدی غنی از دوران تاریخی اشکانی و سپس قرون آغازین تا میانه اسلامی در لرستان است.
منصوری کونانی تاکید کرد: شایسته است با توجه به نقش این محوطه در روند استقرار انسان در این خطه از کشور عزیزمان، به صورت جدی حفاظت و نگاهبانی شود.
او همچنین مطالعه و حفظ و تبیین جایگاه این محوطه و دیگر آثار و محوطه‌های منطقه حاصلخیز جایدر، که بر روی نقشه طرح هادی مسکن و شهرسازی مشخص نشده‌اند، و از ارزش والای تمدنی برخوردار هستند، را امری ضروری خواند.

جلوگیری از خسارت به حریم منظری محوطه
این باستان شناس ،  با توجه به قرارگیری محوطه در کنار جاده ارتباطی روستای میدان به پلدختر و بخشهای اطراف و همچنین ارتباط منظری مناسب با محوطه-های فرهنگی تاریخی جایدر از جمله محوطه کَلِک اسدمراد، محوطه چیا ملی، محوطه طاق ملک حسین و غار باستانی کلماکره و نیز روستای میدان بزرگ که نسبت به هم نمای منظری زیبایی دارند، پیشنهاد کرد برای حفظ و زیبایی منظری و اینکه از داخل روستا محوطه به خوبی دیده شود، نه تنها حریم جاده رعایت بلکه ساخت و سازهای سطح این محدوده به گونه‌ای برداشته شوند که به حریم منظری محوطه خسارتی وارد نشود.
این باستان شناس در پایان اظهار داشت: پروژه گمانه‌زنی و مطالعات باستان‌شناسی محوطه میدانِ بزرگ پلدختر به منظور تعیین عرصه و پیشنهاد حریم آن به همت اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان لرستان و با مجوز ریاست پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری کشور در راستای صیانت و پاسداشت آثار فرهنگی انجام شد.