رییس جهاد دانشگاهی با اشاره به ظرفیت‌ها و توانمندی‌های بالای جهاد دانشگاهی در عرصه‌های مختلف صنعتی و تکنولوژیک خصوصا حوزه‌های نفت، گاز، پتروشیمی، حمل و نقل ریلی و صنایع کانی فلزی از جمله موانع موجود در فعلیت یافتن توانایی‌های محققان جهاد در این بخش را عدم خودباوری نسبت به توان داخلی، فقدان استراتژی توسعه تکنولوژی و نبود متولی مشخص برای حمایت از تولیدات فن‌آورانه داخلی عنوان کرد.

دکتر حمیدرضا طیبی در گفتگو با گروه علمی - پژوهشی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)،با تاکید بر توانمندی‌های و ظرفیت‌های بالای جهاد دانشگاهی و ضرورت بهره‌گیری هر چه بیشتر دولت و بخش‌های صنعتی و اجرایی کشور از این توانمندی‌ها اظهار کرد: در شروع مدیریت جدید جهاد دانشگاهی در سال 85 یکی از سیاست‌های راهبردی که در سرلوحه برنامه‌ها قرار گرفت، توسعه توانمندی‌های موجود بود و تلاش کردیم ظرفیت‌های موجود در مجموعه جهاد دانشگاهی را هر چه بیشتر توسعه داده و در خدمت تامین نیازهای جامعه و صنعت قرار دهیم.

وی تصریح کرد: در این راستا به این نتیجه رسیدیم که باید توانمندی‌های موجود تجمیع شوند و در قالب انجام کارهای بزرگتر در خدمت جامعه قرار گیرد که با تحقق این امر، در حال حاضر سه زمینه نفت، گاز و پتروشیمی، حمل و نقل ریلی و کانی‌های فلزی به عنوان حوزه اصلی فعالیت‌های بزرگ جهاد دانشگاهی انتخاب شدند.

رییس جهاد دانشگاهی ادامه داد: یکی از مشکلاتی که در مسیر استفاده از توانمندی‌های واحدهای جهاد دانشگاهی با آن‌ مواجه هستیم، این است که علیرغم نیازهای جامعه و صنعت به این توانمندی‌ها خصوصا در زمینه ساخت تجهیزات، به علت این که قوانین مدونی در زمینه‌ حمایت از محصولات داخلی نداریم، همچنان این محصولات از خارج کشور خریداری می‌شوند، در حالی که توانمندی ساخت آنها را با شرایط کاملا رقابتی در مقایسه با بهترین شرکت‌های خارجی داریم.

طیبی خاطرنشان کرد: چرا وقتی که توانمندی‌های مورد نیاز در داخل کشور وجود دارد و می توان با مراجعه به داخل باعث ‌شد که حجم زیادی از اشتغال به خاطر ساخت داخل در کشور ایجاد شود، شرکت‌های داخلی خصوصا شرکت‌های بزرگ دولتی برای تامین نیازهایشان این تجهیزات را از خارج از کشور خریداری می‌کنند.

وی افزود: یکی از وظایف دولتمردان این است که این موانع را بردارند. یک سازنده داخلی و یا محقق که محصولی را برای تامین نیازهای جامعه و صنعت تهیه می‌کند، موظف است که محصولی را بسازد که بتواند با نمونه‌های خوب خارجی موجود در بازار رقابت کند و ما این اصل مهم را پذیرفتیم که به لحاظ کیفیت، قیمت و زمان ساخت با بهترین‌های خارجی رقابت کنیم، ولی اصول توسعه اقتضا می‌کند که کشوری که علاقمند به توسعه است، برای حمایت از محققان و صنعتگران خود که چنین توانمندی‌هایی را دارند قوانینی حمایتی وضع کند.

رییس جهاد دانشگاهی اظهار کرد: یکی از کارهایی که اتفاق می افتد این است که متاسفانه در مناقصات شرایط مقایسه چندان مناسب نیست و به عنوان یک محقق و تولیدکننده داخلی که باید مورد حمایت ویژه قرار گیرد نمی توانید اسناد فنی را دیده و به یکسان سازی بپردازید و به هر حال مجبور هستید که به صورت حرفه‌یی و کاملا رقابتی در قراردادها حاضر شوید در حالی که نمی دانید رقیب خارجی شما با چه مشخصاتی در مناقصه شرکت کرده است و یا وقتی می گویند قیمت سازنده داخلی گران است شما نمی دانید از سازنده خارجی محصول را به چه مشخصاتی خریداری می نمایند.

طیبی اضافه کرد: البته سازمان‌ها و موسساتی هم وجود دارند که با درک شرایط موجود و علیرغم این که توان تامین بسیاری از تجهیزات از خارج را دارند، با آگاهی از توانمندی داخلی، ملزوماتشان را از داخل کشور تامین می‌کنند.

وی گفت: از حوزه‌های جدیدی که جهاد دانشگاهی خصوصا در عرصه صنعت نفت به آن وارد شده، طراحی و ساخت دکل‌های حفاری و تجهیزات درون چاهی است که هر دو این تجهیزات از ملزوومات راهبردی در صنعت نفت کشور هستند و اعلام شده که به تعداد زیادی از این تجهیزات در داخل احتیاج داریم.

رییس جهاد دانشگاهی تاکید کرد: در این زمینه با حمایت رییس جمهور و دستور وی مبنی بر این که قرارداد ساخت دکل‌های حفاری با قیمت و زمان مناسب با جهاد بسته ‌شود، قراردادی با شرکت نفت منعقد شده که البته عقد قرار داد ساخت این دکل‌ها نزدیک به یک سال به طول انجامید و اکنون حدود 9 ماه است که علی‌رغم ارائه همه ضمانت نامه‌های بانکی مورد نیاز به کارفرمای ساخت دکل‌ها، هنوز پیش پرداختی برای شروع کار به جهاد دانشگاهی نداده‌اند و در همین حال شاهدیم که برای خرید دکل‌های مشابه اقدام به خرید آن‌ها از خارج از کشور می‌کنند.

وی خاطرنشان کرد: البته از مشکل مالی شرکت ملی نفت در این خصوص مطلعیم ولی گلایه ما این است که همین موضوع هم به صورت شفاف مطرح نمی‌شود، حتی رییس شرکت گفته که شما کار را شروع کنید، ما پول را تامین می‌کنیم، ولی آن چه که به طور غیر مستقیم مطرح می‌شود این است که امکان تخصیص بودجه لازم را ندارند و یکی از اشکالات قضیه همین عدم برخورد شفاف با موضوع است.

طیبی عنوان کرد: به هر حال بحث دکل‌ها، موضوعی استراتژیک است و از آنجایی که در منطقه‌ای نفت خیز قرار داریم و نیاز به دکل‌های حفاری بسیار زیاد است، اجرای این پروژه عظیم، علاوه بر این که مشکل صنعت نفت کشور را حل می‌کند می‌تواند حجم زیادی درآمد ارزی در پی داشته باشد. به عنوان مثال صادرات این تجهیزات به کشور عراق و همچنین ارائه خدمات تعمیر و نگهداری بابت دکل‌های نصب شده می‌تواند منبع خوبی برای ایجاد درآمدهای ارزی باشد و از طرف دیگر فرصت‌های اشتغال بسیاری در داخل کشور ایجاد می‌کند.

وی تصریح کرد: به این ترتیب انتظار می‌رود که صنعت نفت و مسوولانی که متولی بحث توسعه فن‌آوری در کشور هستند از ساخت چنین تجهیزاتی به طور طبیعی حمایت کنند.

رییس جهاد دانشگاهی در ادامه تصریح کرد: یکی از ابعاد توسعه، توسعه فن‌آورانه است و این که تولید تجهیزات مورد نیاز جامعه و صنعت که اقتصادی بوده و می توان آن‌ها را با کیفیت و قیمت مناسب ساخت و صادر کرد در داخل کشور انجام شود که متاسفانه تحقق این مهم تا حد زیادی در کشور بلاتکلیف مانده است. توقع ما این است که وقتی می‌توان مثلا در قالب اعتبارات قانون اختصاص یک درصد درآمد دستگاه‌ها و شرکت‌ها به تحقیقات این مشکل را حل کرد، همین یک درصد به صورت صحیح برای کسب فناوری ساخت تجهیزات مورد نیاز هزینه شده و از انجام کارهای موازی و غیر ضروری پرهیز شود. این منابع نیز به سازمان ها و موسساتی باید اختصاص یابد که توانمندی ایجاد این فناوری ها را داشته باشند.

طیبی تاکید کرد: این که جهاد دانشگاهی با وجود انعقاد تفاهم نامه با شرکت نفت هنوز نتوانسته‌ کار جدی را شروع کند احتمالا ناشی از نوعی عدم خودباوری نسبت به توانمندی‌های داخلی است که ما آن را قبول نداریم چرا که مجموعه‌ای چون جهاد دانشگاهی همواره توانایی خود را در عرصه‌های مختلف مشابه به اثبات رسانده و قطعا توان علمی و فنی حضور جدی‌تر در این حوزه راهبردی را نیز دارد.

وی در پاسخ به این سوال که به نظر می‌رسد با وجود توجه فزاینده به فن‌اوری‌های نوین و صنایع پیشرفته در کشور تا حدی به صنایع میانی با فن‌آوری متوسط کم توجهی می‌شود، توضیح داد: در کشور ما توجه زیادی به کسب تکنولوژی‌های نو می‌شود که رویکرد خوبی است و در واقع باید از دو جنبه به نیازهای جامعه توجه داشته باشیم یعنی از طرفی تغییرات علمی و فن‌آوری جدید را در دنیا بررسی و پیگیری کنیم که از دنیا عقب نمانیم که البته در تمام کشورها تنها دولت‌ است که می‌تواند هزینه‌های تحقیقاتی این نوع کارها را بپردازند. مطلب مهم دیگری که در دنیا به آن توجه می‌شود، تامین نیازهای روز جامعه و صنعت است؛ که پرداختن به آن‌ها سریعا تولید انتقال و ثروت می کند. راه حل پرداختن به این موضوع هم این است که شما - دولت- اعلام کند که محصولات مورد نیاز خودش را در صورت ساخت در داخل ایران براساس استانداردهای مورد نظر به صورت تضمینی خریداری می کند. در این وضعیت با مشاهده حمایت دولت سرمایه گذار صنعت خود به سراغ دانشگاه ها و موسسات تحقیقاتی برای عقد قرارداد تولید فناوری ساخت این محصولات رفته و رابطه صنعت و دانشگاه به صورت طبیعی و به صورت کارفرمایی شکل گرفته و حتما معطوف به نتیجه و کاربرد می شود. این‌ها در صورتی اتفاق می افتد که ما عزم برای توسعه و برنامه برای آن داشته باشیم.

طیبی در ادامه در پاسخ به این سوال که با توجه به وجود قانون حداکثر استفاده از توان داخل، علت مشکلات موجود در زمینه حمایت از تولیدکنندگان چیست، اظهار کرد: یکی از مشکلات موجود عدم اجرای جدی همین قانون است. البته این قانون بسیار خوب بوده و می‌بایست دامنه آن از حوزه کارهای ساختمانی و آهنگری ساده به انجام کارها و فعالیت‌های مهندسی پایه و ساخت تجهیزات پیشرفته تعمیم می‌یافت، با این حال بر اساس آخرین اطلاعی که دارم، چند سالی است که این قانون اجرا نمی‌شود و علت اصلی برای عدم اجرای آن، این است که صنایع ما خودشان را متولی توسعه تکنولوژی نمی‌دانند. در واقع صنایع خود را متولی ایجاد صنعت می‌دانند و حتی وزارتخانه‌های مرتبط نیز خود را متولی ایجاد و سپس بهره‌برداری از آن می‌دانند و منشاء دانش اصلا برای آنها مهم نیست.

رییس جهاد دانشگاهی عنوان کرد: ما در کشور استراتژی توسعه تکنولوژی نداریم و یا هنوز این باور در کشور ایجاد نشده که باید منابع ارزی و ریالی خود را از تولیدات علمی و فن‌آورانه به دست آوریم و همچنان از این باور غلط پیروی می‌کنیم که کشور را باید با فروش پول نفت و منابع طبیعی اداره کرد.

طیبی خاطرنشان کرد: این مشکل محدود به یک صنعت خاص نیست و مثلا بخش حمل و نقل ریلی کشور هم خود را صرفا متولی حمل مسافر می‌داند و هیچ مسوولیتی در قبال این که حمل مسافر با واگنی انجام شود که در داخل طراحی و ساخته شده باشد، احساس نمی‌کند. به همین شکل صنعت نفت هم خود را متولی حفظ سقف تولید نفت می‌داند و اصلا منشا دانش برایش مهم نیست، البته نه این که نباشد،‌ بلکه خودش را مسوول نمی داند بنابراین یا باید یک مسوول برای توسعه فن‌آوری در صنایع مختلف داشته باشیم و یا خود صنعت را متولی کنیم.

وی تصریح کرد: وقتی تصمیم بگیریم توسعه علمی و فن‌آورانه منجر به توسعه اقتصادی شود، اولین قدم این است که چشم‌انداز را مشخص کنیم و با مشخص کردن سند چشم انداز بلافاصله نقشه جامع علمی کشور را تهیه کنیم، نقشه جامع علمی کشور وضعیت موجود و چشم‌انداز مطلوب تکنولوژی در افق مورد نظر و این که چگونه وضع موجود را به وضع مطلوب برسانیم مشخص می‌کند و بعد تمام سازمان‌های دخیل در این فرایند از سیاستگذاری تولید علم و فن‌آوری تا تجاری سازی و کاربرد آن در صنعت و تولید ثروت را مشخص و وظایف هر یک را تبیین می‌کند.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: بعد از تهیه نقشه جامع علمی کشور باید برنامه‌های توسعه تهیه شوند و بعد از برنامه‌های توسعه باید استراتژی توسعه تکنولوژی را به عنوان برنامه‌های اجرایی در صنایع مختلف تهیه کنیم و سپس قوانین مورد نیاز برای طی این مسیر را از تولید علم تا تجاری سازی و تولید ثروت تدوین کنیم.

رییس جهاد دانشگاهی در ادامه در خصوص روند تدوین نقشه جامع علمی کشور و علت طولانی شدن آن گفت: نقشه جامع علمی کشور ابتدا به وزارت علوم،‌ تحقیقات و فن‌آوری سپرده شد، ولی چون به درازا کشید، طبق دستور مقام معظم رهبری، شورای عالی انقلاب فرهنگی مکلف شد که نقشه را تهیه کند و از سویی همزمان وزارت علوم،‌ تحقیقات و فن‌آوری اقدام به تهیه پیش‌نویس دیگری برای نقشه کرد که شورا منتظر تهیه آن ماند که حدود شش ماه طول کشیدو پس از آن با توجه به این که زمان اکثر جلسات شورا با تعطیلات مصادف شد در ابتدای سال جاری کمیته‌ای از سوی شورا ماموریت یافت که این دو پیش‌نویس را بررسی و تلفیق کند که امیدوارم تا پایان تابستان آماده شود.

طیبی در بخش دیگری از سخنانش خاطرنشان کرد: سند چشم انداز در سال 83 تنفیذ شد و اکنون دولت درحال تهیه برنامه پنجم توسعه است، در صورتی که نقشه باید به عنوان سند بالادستی استفاده می‌شد تا بتواند آن اهداف را محقق کند که امیداریم به بررسی سند در مجلس شورای اسلامی برسد.

وی اظهار کرد: اشکال کار ما این است که ما مسیر توسعه را درست طراحی نمی کنیم و دلیلش این است که هنوز این باور در همه سطوح کشور به وجود نیامده که چاره‌ای جز توسعه علمی و فن‌آورانه به عنوان مبنای تامین منابع نداریم که اگر این باور به وجود بیاید باید برنامه‌ریزی‌اش نیز انجام شود.

رییس جهاد دانشگاهی در ادامه درباره فعالیت‌های جهاد در حوزه حمل و نقل ریلی، اظهار کرد: کشور ما توانمندی کامل طراحی و ساخت تجهیزات مورد نیاز این صنعت را دارد و عمده تکنولوژی‌ای که در این صنعت استفاده می‌شود مربوط به مکانیک و برق و فولاد آلیاژی است. البته همان مشکلی را که در حوزه صنعت نفت داریم در صنعت حمل و نقل ریلی نیز داریم.

طیبی در ادامه افزود: در واقع متولی توسعه تکنولوژی مشخص نیست و من در دوران مسوولیتم در جهاد دانشگاهی به دو وزیر راه و ترابری مراجعه کردم و هر دو اظهار کردند که اگر بتوانید واگن یا لوکوموتیوی را بسازید، ما نیز متعهد می شویم که خریداری کنیم، ولی ساخت لوکوموتیو به صورت کامل نیازمند بودجه‌ای مناسب است که وظیفه دولت است که بودجه‌ را چه در قالب سرمایه های ریسک پذیر و یا در قالب وام تامین کند.

وی با اشاره به تعامل جهاد دانشگاهی با وزارتخانه‌های مرتبط از جمله وزارت صنایع در این زمینه به ایسنا گفت: در این راستا مذاکراتی را با سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران داشتیم و کاملا هم عقیده هستیم که کنسرسیوم سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران و جهاد دانشگاهی به طور کامل می‌توانند لوکوموتیو و واگن را در ایران بسازند.

وی اظهار کرد: در این زمینه هنوز قرار دادی بسته نشده است و اشکال این است که مناقصه می گذارند و به فرض در پروژه قطار شهری کرج یا اهواز، ساخت 110 واگن را به مناقصه می‌گذارند ولی چگونه مجموعه‌ای مثل جهاد دانشگاهی بدون در اختیار داشتن بودجه می‌تواند در مناقصه‌ای کاملا حرفه‌ای که زمان مشخصی دارد کار را شروع کرده و تجهیزات مورد نیاز را بسازد. جهاد دانشگاهی مدعی است که سیستم رانش الکتریکی قطارها را می‌سازد و توانمندی ساخت سیستم محرک و مبدل فرکانسی را به طور کامل دارد البته هنوز سیستم به عنوان مدل ساخته نشده که تست شود و ساخت این سیستم بودجه‌ای نزدیک به یک و نیم میلیارد تومان را می‌طلبد که طبعا باید این بودجه از طرف دستگاه‌های متقاضی در اختیار جهاد قرار گیرد.

رییس جهاد دانشگاهی در عین حال اضافه کرد: هنوز نتوانسته‌ایم وزارت راه و ترابری و وزارت کشور را به عنوان کارفرمایان اصلی قانع کنیم که به شکلی در مناقصات از تجهیزات داخلی استفاده کنند و فکر می‌کنم بیشتر این مسوولیت باید متوجه معاونت علمی و فن‌آوری ریاست جمهوری باشد که استراتژی توسعه تکنولوژی در صنعت ریلی کشور را تدوین و بودجه مناسب برای ساخت این تجهیزات را به وسیله صنعتگران داخلی تامین کرده و وقتی تجهیزات بر اساس استانداردهای مشخص ساخته شد، آنها را ملزم ‌کند که از آنها استفاده کنند.

وی ادامه داد: معتقدم اگر نقشی به عنوان اپراتور و بهره‌بردار برای سازمانی در نظر می گیریم نباید همزمان انتظار حمایت از محققان و تولید داخل را داشته باشیم و معاونت علمی و فن‌آوری ریاست جمهوری می‌تواند بهترین مرجع برای چنین حمایت‌هایی باشد.

طیبی تصریح کرد: در واقع حلقه مفقوده این است که بودجه پژوهشی و یا همان یک درصد سهم اعتبار تحقیقاتی دستگاه‌ها درست هزینه نمی‌شود و اگر محصولی بر اساس نیازهای فن‌آورانه کشور ساخته شود، کسی متولی حمایت از کاربردی شدن آن نیست،‌نکته مهم‌تر این است که استراتژی توسعه تکنولوژی در کلیه صنایع بزرگ کشور باید تدوین شود. این گونه مسایل در تمام دنیا مربوط به دولت‌ها است زیرا بحث توسعه بحثی است که باید از طریق دولت برنامه ریزی و در کنار آن بوسیله، بخش غیر دولتی و خصوصی اجرا شود.

وی در گفت‌و‌گو با ایسنا در پاسخ به سوالی در خصوص عملکرد معاونت علمی و فن‌آوری ریاست جمهوری گفت: یکی از کارهای معاونت علمی و فن‌آوری ریاست جمهوری، توزیع بودجه تحقیقاتی است که تا جایی که به جهاد مربوط می‌شود عملکرد خوبی داشته و بخش دیگری از وظایف معاونت علمی و فن‌آوری تشویق سازمان‌هایی است که مشمول پرداخت یک درصد بودجه تحقیقاتی بودند که همین پیگیری ها باعث شده که سازمان هایی مثل جهاد دانشگاهی تفاهم نامه های خوبی امضاء کنند که علیرغم تفاهم نامه هایی که منعقد شده تا به حال قراردادی به جهاد دانشگاهی واگذار نشده است. البته نمی‌توان گفت که معاونت علمی و فن‌آوری ریاست جمهوری کار خود را به خوبی انجام نداده، بلکه اگر می‌خواهیم بودجه‌های ناشی از این قانون درست هزینه شود، ابتدا باید معاونت علمی و فن‌آوری با همکاری خود صنایع استراتژی توسعه تکنولوژی را تدوین کند و سپس این بودجه کاملا هوشمندانه توزیع شود.

طیبی تصریح کرد: وقتی صنایع موظف باشند که بودجه چنین پروژه‌هایی را تامین کنند و کار هوشمندانه انجام شود، این هزینه مجددا به صنعت بر می‌گردد، اما در نهایت اشکال کار این است که توزیع اعتبارات به هیچ وجه هوشمندانه نیست‌؛ زیرا براساس برنامه و استراتژی نیست و معتقد هستیم که بسیاری از کارها به صورت موازی حتی در داخل یک صنعت انجام می‌شود و بعد به نتیجه نمی رسد چون بر اساس برنامه نیست.

وی خاطرنشان کرد: خلائی که در کار معاونت علمی و فن‌آوری ریاست جمهوری دیده می‌شود این است که هنوز در برنامه‌ریزی‌ توسعه تکنولوژی صنایعی که نیازهای روز جامعه و صنعت را تامین می کنند به صورت مستقیم وارد نشده و در مرحله بعد حمایت از این نوآوری‌ها پس از ایجاد آنهاست که مورد استفاده قرار ‌گیرند. اگر نظام ملی نوآوری درست کار کند و معاونت علمی و فن‌آوری وظیفه حمایت از تولید نوآوری و استفاده از آن را داشته باشد، می‌تواند نیازهای صنایع را شناسایی و بودجه لازم را در اختیار محققان و تولیدکنندگان داخلی قرار داده و زمانی که تجهیزات ساخته شد از کاربردی شدن آنها در کشور حمایت کند.

رییس جهاد دانشگاهی ادامه داد: از سوی دیگر، لزوما نباید همه تکنولوژی‌ را در داخل کسب کنیم و یکی از بهترین راه‌های کسب تکنولوژی این است که در خریدهای خارجی این کار انجام شود، به عنوان مثال در خرید واگن‌های سه شهر اصفهان، تبریز و شیراز از چین باید همچنان که عرف معمول دنیا است با شرکت‌های خارجی به توافق برسند که چگونه تکنولوژی به داخل کشور انتقال پیدا کند که در کشورمان به طور کامل به این اصل بی‌توجهیم، البته بحث‌هایی مطرح شده که برنامه‌ریزی‌ استفاده از این فرصت‌ها باید توسط دولت و از طریق معاونت علمی و فن‌آوری ریاست جمهوری انجام شود.

وی در ادامه درباره صنایع فلزی که از دیگر اولویت‌های طرح‌های بزرگ جهاد است، گفت: صنایع فلزی بر خلاف صنایع غیر فلزی که با ایجاد واحدهای متعدد صنعتی در حال حاضر رشدشان تا حد زیادی در کشور متوقف شده، ظرفیت توسعه را دارند و براساس بررسی‌های انجام شده با توجه به توانمندی‌ای که در جهاد دانشگاهی در زمینه‌ فرآوری فلزات و سیستم‌های برق و مکانیک کارخانجات وجود دارد، می‌توانیم در زمینه‌ انجام طراحی پایه این کارخانه‌ها کارهای خوبی را انجام دهیم و آمادگی لازم وجود دارد. اما در واقع همان مشکلی که در صنایع ریلی و نفتی داریم در این صنعت هم وجود دارد. با این حال حداقل کار ما این است که در صنایع تکرارپذیر تیمی از محققان موسسات پژوهشی مثل جهاد دانشگاهی را در کنار پیمانکاران و مجری طرح بگذاریم تا دانش فنی را به دست بیاورند و تجهیزاتی را که اقتصادی هستند با برنامه‌ریزی‌ در داخل کشور تولید کنیم، ولی این امر هم بدون متولی مانده است.

رییس جهاد دانشگاهی در پاسخ به این سوال که انتخاب سه تکنولوژی نفت، گاز، پتروشیمی، حمل و نقل ریلی و کانی‌های فلزی به عنوان اولویت‌های کاری جهاد بر چه اساسی بوده است، خاطرنشان کرد: بحثی که وجود دارد این است که مهندسی پایه صنایع در داخل کشور انجام شود، اما وقتی توان انجام مهندسی پایه را نداشته باشید به طور طبیعی از تجهیزات داخل کشور استفاده نمی‌شود و در واقع بحث اصلی این است که می‌توانیم انجام مهندسی پایه بسیاری از فرایندهای شیمیایی را انجام دهیم، ضمن این که لیسانس تولید بسیاری از محصولات را نیز داشته و می‌توانیم در آزمایشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی به دست بیاوریم با توجه به توان علمی و فناورانه موجود در واحدهای مختلف جهاد دانشگاهی تصمیم گرفته این توانمندی ها را تجمیع و وارد این سه عرصه شویم.

طیبی همچنین در پاسخ به سوالی در خصوص وضعیت صادرات فن‌آوری‌ها و محصولات پیشرفته به کشورهای دیگر گفت: بهترین روش برای توسعه صادرات به کشورهای دیگر این است که بتوانیم پروژه‌های بزرگ را از طریق بودجه‌های اعتباری برنده شده و سپس با طراحی و اجرای آن و الزام طرف خارجی به استفاده از تجهیزات ایرانی به رونق اقتصادی کشور کمک کنیم. این در حالی است که متاسفانه در کشور دانش طراحی و ساخت این کارخانجات را به دست نیاورده‌ایم و تنها به صورت تکراری این دانش را از کشورهای دیگر خریداری می‌کنیم.

وی توضیح داد: وقتی حتی پروژه ای را در خارج از کشور با فایناس کردن برنده شده یا براساس مذاکرات و ملاحظات سیاسی آن را به ما واگذار می‌کنند، مجبور هستیم که مجددا همه مراحل اجرایی پروژه را از انجام مهندسی پایه گرفته تا تامین تجهیزات مورد نیاز به وسیله خارجی‌ها انجام دهیم که این کار اصلا معقول نیست به عنوان مثال در احداث کارخانه سیمان در یکی از کشورهای منطقه از تجهیزات داخلی خودمان استفاده نمی کنیم، در صورتی که می توانید در این صنایع تجهیزات با تکنولوژی پیشرفته را که ارزش اقتصادی دارد در کشور تولید کرده و به آنها انتقال دهیم.

رییس جهاد دانشگاهی خاطرنشان کرد: البته در زمینه‌ ساخت نیروگاه‌ها، مجموعه‌ای مثل مپنا و فراب با سیاستگذاری‌های خوبی که در گذشته انجام شده توانسته بسیاری از این تجهیزات مثل توربین‌ها و ژنراتورها را بسازد. اینها با توانمندی‌ای که کسب کردند در خارج از کشور برنده پروژه شدند و تجهیزات مورد نیاز این نیروگاهها را از هم از تولیدکنندگان داخلی تهیه می‌کنند به عنوان مثال فراب در کنیا پروژه نیروگاهی را برنده شد که UPSها و شارژرهای مورد نیاز را با استانداردهای بسیار بالا از جهاد دانشگاهی خریداری کرد. در واقع این روش استاندارد توسعه صادرات در کشور است یعنی باید پروژه‌های بزرگ را چه به روش سیاسی یا فاینانس کردن از سایر کشورها گرفته و سپس تامین تجهیزات آنها را از داخل داشته باشید، اما تمام این موارد منوط به این است که قبلا تجربه موفقی را در داخل کشور خود داشته باشید.

وی که معتقد است هنوز اراده و باور جدی برای توسعه علمی و فن‌آورانه کشور و تولید ثروت از علم و فن‌آوری به جای فروش منابع طبیعی در کشور ایجاد نشده در پاسخ به این سوال که چگونه می‌توان این باور را در کشور ایجاد کرد توضیح داد: به عنوان کسی که به طور حرفه‌یی در سیاست وارد نشده تجربه و تلقی شخصی من این است که توسعه یک فرایند است و برای این که این فرایند به طور کامل اجرا شود،‌ تنها توسعه علمی و فن‌آورانه کافی نیست و باید همراه با آن توسعه فرهنگی، ‌اجتماعی و سیاسی داشته باشیم. زمانی بود که احساس می‌کردم مشکل ما تولید علم و فن‌آوری است ولی وقتی در عرصه علمی و فنی موفق شدیم به مرحله‌ای برسیم که بهترین محصول را بسازیم متوجه شدم که سخت ترین کار این است که بتوان توانمندی و محصول تولیدی خود را در آن صنعت جا انداخت و در واقع آسان‌ترین کار همان بخش تحقیقاتی است. اینجا است که با مشکل عدم خودباوری مواجه می‌شوید و علی‌رغم این که اثبات می کنید که مثلا دستگاه ساخته شده دارای مشخصات ویژه است، عدم خودباوری که سالها القا شده باعث می‌شود طرف شما بگوید که به دستگاه داخلی اعتماد ندارد. این مشکل فرهنگی اهمیت این بعد از توسعه را نشان می‌دهد.

وی در ادامه خاطرنشان کرد: در بعضی از موارد مشاهده می‌شود که خودباوری وجود دارد، ولی منافع شخصی افراد چه در خرید از خارج از کشور و چه خرید محصول نامرغوب داخل به علت فساد اداری باعث می‌شود که با مشکل مواجه شویم که این مشکل مربوط به بعد اجتماعی توسعه است. مقوله توسعه سیاسی نیز به برنامه‌ریزی‌ها برمی‌گردد و این که وقتی در کشوری وفاق ملی بین نیروهای خودی وجود نداشته باشد، به هر حال نمی توانید برنامه درازمدتی را بنویسید که در ابتدا مورد وفاق تمام عناصر باشد و سپس تضمینی برای آن باشد که در تعویض گروه‌ها و قدرت سیاسی در کشور این برنامه‌ها درست اجرا شود.

رییس جهاد دانشگاهی ادامه داد: موفقیت توسعه را در این می‌بینم که بتوان برنامه دراز مدت و پایداری را تدوین کرد که طی اجرای آن تمام عناصر مرتبط، هماهنگ عمل کنند که این اصل رمز موفقیت در برنامه‌های توسعه است، یعنی برنامه‌ریزی‌ دراز مدت و هماهنگ عمل کردن تمام نهادهای مرتبط.

وی تصریح کرد: برنامه‌ریزی‌ جامع درازمدت و هماهنگ عمل کردن تمام نهادهای مرتبط موجب توسعه سیاسی در هر کشوری است. این که یکدیگر را قبول داشته باشیم که برنامه‌ای تدارک ببینیم که با عوض شدن سایر ارکان قدرت این برنامه تغییر پیدا نکند؛ ‌البته توسعه علمی و فن‌آوری، فرهنگی و اجتماعی باید همزمان در کشور تحقق پیدا کند تا با تعامل آنها توسعه اقتصادی و پیشرفت و عدالت در جامعه حاصل شود.

طیبی در پاسخ به این سوال که در این میان، دولت چگونه باید عمل کند، گفت: توسعه علمی و فن‌آوری به تنهایی حلال مشکلات نیست و اولین مرحله انجام برنامه‌ریزی‌ در هر کشوری این است که وفاق ملی بین نیروهای خودی وجود داشته باشد و در این راستا باید تعریفی از نیروهای وفادار به انقلاب وجود داشته باشد و اصول اولیه وحدت کلمه و همدلی بین آنها رعایت شود.

وی اضافه کرد: البته تجربه برخی کشورها نشان می‌دهد که گاهی می‌تواند این حالت مطلوب یعنی همراهی ابعاد چهارگانه توسعه هم وجود نداشته باشد ولی توسعه محقق شود ولی به هر حال از چهار عنصر باید حداقل سه عنصر وجود داشته باشد. در واقع باید توسعه علمی و فن‌آوری، اجتماعی و فرهنگی باشد تا توسعه حاصل شود و از آنجایی که توسعه نیاز به ثبات دارد، اگر ثبات ایجاد شود و آن سه عنصر هماهنگ با هم پیشرفت کنند، توسعه حاصل می‌شود، مطلب مهم در توسعه کشور و تداوم توسعه پایدار رعایت عدالت است. اگر توسعه منجر به عدالت نشود پایدار نخواهد بود.

رییس جهاد دانشگاهی در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو در پاسخ به سوالی درباره اظهارات اخیر خود مبنی بر توقف ثبت اختراعات جهاد دانشگاهی در پی افزایش هزینه‌های ثبت در سال جاری اظهار کرد: در جهاد دانشگاهی در حال حاضر ثبت اختراع صورت نمی‌گیرد اما ‌اختراع انجام می‌شود و مهم آن است که این اختراع انجام شود که اصل آن در کارهای پژوهشی است که در جهاد دانشگاهی انجام می دهیم. البته ثبت اختراع شاخص‌ خوبی برای نشان دادن میزان توسعه در هر کشور و سازمانی است و سعی داریم پروژه‌های موفق خوبی را هم که در جهاد دانشگاهی انجام می‌شود و اختراع به شمار می‌رود ثبت کنیم، اما چون هزینه ثبت اختراع به طور ناگهانی چندین برابر افزایش پیدا کرد ثبت را متوقف کردیم.

وی خاطرنشان کرد: در حوزه پزشکی گفته شده که کارها را پتنت کنند، اما از آن جا که اگر ثبت اختراع هم انجام می‌شود در نبود قوانین حمایتی به راحتی می‌توانند از آن کار کپی برداری کنند بنابراین ثبت‌هایی هم که انجام می‌شود، ثبت محکم و جدی ‌ای نیست، لذا باید قوانین آن محکم شود.

طیبی در ادامه در پاسخ به این سوال که برخی صاحبنظران انتقاداتی را به پیش‌نویس‌ نقشه جامع علمی کشور مطرح کرده و مطالب آن را کلی گویی و مبهم عنوان کرده‌اند گفت: در نقشه جامع علمی کشور باید وضعیت مطلوب در قالب یک سری از شاخص‌ها بیان کرد، اولویت‌های علمی و فن‌آوری و سازمان‌های مؤثر در سیاستگذاری تولید تا تجاری سازی را نیز مشخص کرد و جزئیات را به برنامه‌های توسعه واگذار کرد. نقشه جامع علمی باید متولی نظام ملی نوآوری در کشور را هم مشخص کند.

وی تاکید کرد: دو نسخه پیشنهادی نقشه‌ که توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی و وزارت علوم،‌ تحقیقات و فن‌آوری تهیه شده‌اند تا 90 درصد خصوصا در بحث‌های کاربردی مشترک هستند و اختلاف تنها در مبانی نظری آن هم در برخی عبارات است. با این حال تجمیع این دو نسخه با توجه به ادبیات متفاوت آنها شاید به صورت طبیعی از تدوین نقشه هم دشوارتر باشد.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در پاسخ به این سوال که جایگاه جهاد دانشگاهی را در نظام ملی نوآوری چگونه می‌بینید، اظهار کرد: جهاد دانشگاهی می‌تواند هم در زمینه‌ سیاستگذاری فن‌آوریهای نوین و هم در تولید آن به عنوان موسسه تحقیقاتی فن‌آور نقش داشته باشد و معمولا نیز عرف بر این است که در نظام‌های ملی نوآوری، مراکز تحقیقاتی الگویی را پیش‌بینی می‌کنند که هم نیازهای اضطراری را تامین کنند و هم این که با انجام کارهای خوب در کشور و ایجاد خودباوری، هویت و نشاط ملی ایجاد کنند و یکی از نقش‌های ویژه جهاد دانشگاهی با توجه به نوع انگیزه نیروهایی که مشغول به کار هستند، انجام ماموریت‌های ویژه هم برای تامین نیازهای ضروری کشور و هم برای ایجاد خودباوری در کشور است.

رییس جهاد دانشگاهی خاطر نشان کرد: اهداف درازمدت جهاد دانشگاهی به صورت کیفی در سند جهاد دانشگاهی در افق 1404 مشخص شده و سپس با کمی کردن اهداف سند چشم انداز و تهیه برنامه چهارم توسعه جهاد عملا حرکت برای تحقق اهداف خود را آغاز کرده‌ایم، بنابراین برنامه‌های تمام واحدهای جهاد دانشگاهی مشخص است که باید تلاش کنند که اهداف سند چشم انداز جهاد دانشگاهی تحقق یابد.

وی اضافه کرد: در حوزه پژوهش و فن‌آوری شاخص‌ترین هدف ما این است که تمام واحدها و پژوهشکده‌های جهاد دانشگاهی در سراسر کشور باید دارای قطب های علمی و فن‌آوری و یا فعالیتهای شاخص در این واحد یا پژوهشکده ها باشند و قطب‌های علمی و فن‌آوری باید بر اساس تامین نیازهای ملی یا توانمندی‌های بومی که استانها دارند، در کشور ایجاد شوند.

طیبی در گفت‌و‌گو با ایسنا تاکید کرد: در حوزه آموزش عالی نیز تکلیف مشخص است. هدف ما رفتن به سمت آموزش‌های کاملا تخصصی در آموزش عالی، علمی ــ کاربردی و کوتاه مدت است و برنامه‌ریزی‌ها بدین گونه است که دوره‌های ارشد و دکتری با همکاری بین موسسات آموزش عالی و دانشگاه علم و فرهنگ و پژوهشکده‌های واحدهای جهاد دانشگاهی که دارای فعالیتهای شاخص پژوهش هستند، انجام شود که الگوی بسیار موفق و مناسبی در آموزش عالی تخصصی ایران است.

وی اظهار کرد: کسانی که در پژوهشگاه‌ها و واحدها کار می‌کنند و توانسته‌اند کارهای فن‌آورانه خوبی انجام دهند، این افراد باید دانش خود را در سطح گسترده به بدنه جامعه منتقل کنند، و بهترین روش برای این کار ایجاد دوره های کارشناسی ارشد و دکترا می باشد و از طرف دیگر دانشجویان ارشد و دکتری بهترین افرادی برای انجام پروژه‌های تحقیقاتی هستند و در حال حاضر در رشته سلولی ــ مولکولی در مقطع ارشد و دکتری دانشجو داریم که با همکاری پژوهشکده «رویان» و دانشگاه علم و فرهنگ است و تقریبا 10 درصد دانشجویانی که افراد برای مقطع کارشناسی ارشد ثبت‌نام کرده‌اند دارای رتبه‌های زیر 30 هستند.

رییس جهاد دانشگاهی در پایان افزود: البته به طور مستقل برای پژوهشکده و پژوهشگاه ها به دنبال گرفتن مجوز برای مقطع دانشجوی دکتری تحقیقاتی هستیم که در حال حاضر در وزارت علوم،‌ تحقیقات و فن‌آوری، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، تصویب شده و به دنبال کسب مجوزهای لازم هستیم. جذب دانشجویان خارجی و ایجاد شعبه در خارج از کشور در حوزه آموزش های تخصصی از دیگر اهداف آموزشی جهاد دانشگاهی می باشد.ح/الف