روز به روز محیط زیست ایران روزهای بدتری را می بیند. آلودگی هوا و خسارت‌های ناشی از رانندگی سالانه ۴۰۰ میلیارد تومان ضرر به اقتصاد کشور می زند. این موارد و بسیاری دیگر نتایج عدم توجه به مبحث پایداری در فناوری را نشان می‌دهد.
به گزارش مرکز ارتباطات و اطلاع‌رسانی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، شاخص جهانی عملکرد محیط زیستی (EPI) برای ایران نشان می دهد رتبه ۱۱۴ را کسب کرده ایم و طی دو سال اخیر۳۶ پله نزول در بین ۱۳۲ کشور جهان داشته ایم. آلودگی هوا و خسارت های ناشی از رانندگی سالانه ۴۰۰ میلیارد تومان ضرر به اقتصاد کشور می زند. دو سوم منابع طبیعی ایران طی نیم قرن اخیر تخریب شده است سالانه ۱۰ هزار هکتار جنگل و باغ در اطراف شهرهای بزرگ و ۱۰۰ هزار هکتار از مراتع به بیابان و مخروبه تبدیل می‏شود.
سازمان خواربار و کشاورزی جهانی (فائو) اعلام کرده است که ایران یکی از ۷۰ کشور در حال توسعه در دنیا است که پوشش جنگلی کمی دارد و این پوشش جنگلی اندک، با سرعتی بیشتر از دیگر نقاط دنیا در حال نابودی است. روزانه بیش از ۴۰ هزار تن زباله شهری در کشور تولید می‏شود که بدون هیچ برنامه‏ای دفن می‏شوند و آب‏های زیر زمینی را آلوده می‏کنند. در سال ۲۰۱۱، حدود ۹۰۰ هزار تن مواد آلاینده وارد دریای خزر شده‌است، این در حالی است که در سال ۲۰۰۹ این مقدار نزدیک به ۵۰۰ هزار تن بوده‌است. طی سال ۲۰۱۱، حدود ۹۰۰ میلیون متر مکعب فاضلاب که ۱۱۷ میلیون متر مکعب آن تصفیه نشده بوده، وارد دریای خزر شده‌است.
موارد فوق برخی از آمارهای جهان و ایران در خصوص خسارت های زیانبار عدم توجه به مبحث پایداری در بحث تکنولوژی را نشان می دهد. اهمیت این موضوع پژوهشگران کشورمان را بر آن داشت تا الگویی بومی در خصوص ارزیابی تکنولوژی پایدار ارائه دهند. زمانی که این پژوهش توسط محققان در دانشگاه علم و فرهنگ به صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران معاونت علمی ارائه شد پس از بررسی ها صندوق با حمایت از این طرح موافقت کرد. هدف از این طرح که با عنوان "ارائه الگوی بومی ارزیابی تکنولوژی پایدار با رویکرد سیاست‌های کلی نظام در بخش رشد و توسعه فناوری" انجام شد تدوین الگوی بومی ارزیابی تکنولوژی پایدار است.
بنابراین با توجه به محدودیت ظرفیت و کارایی اکولوژیکی در جهان، نگاه های توسعه ای معطوف به موضوعات پایدار شده است. در این میان موضوعات تکنولوژیکی به لحاظ تاثیر گذاری بر زندگی آیندگان، از مقولات مهم به شمار می آید. عبارت تکنولوژی پایدار را باید بسیار با احتیاط به کار ببریم. این عبارت گاهی با تکنولوژی محیط زیست اشتباه می شود. درحالیکه عبارت دوم توجه کمی به جنبه های اجتماعی و اقتصادی پایداری دارد. همچنین در ارزیابی تکنولوژی های پایدار، تغییرات اقتصادی- اجتماعی که در نتیجه به کارگرفتن این تکنولوژی ها بوجودخواهد آمد باید قویاً مدنظر قرارگیرد. به علاوه تکنولوژی پایدار در مقایسه با تکنولوژی محیط زیست، از دیدگاهی بلند مدت به شرایط کوتاه مدت نظر خواهد کرد.
حال نکته حائز اهمیت در مبحث تکنولوژی پایدار، وجود روشی جهت ارزیابی آن و انطباق آن با اصول پایداری است. از اینرو با توجه به وجود تکنولوژی های مختلف در کشور ما و از طرفی نیاز کشور به تولید و یا انتقال تکنولوژی های نوین، ضروری است. در ابتدای امر تکنولوژی مورد ارزیابی قرار گرفته و در صورت انطباق آن با شاخص های پایداری، امر تولید، استفاده, اشاعه و یا انتقال صورت پذیرد. بدین منظور ضروری است از اصول و شاخصهای توسعه پایدار در این زمینه به نحو مطلوب بهره جست. یکی از منابع مهم در این زمینه اسناد بالا دستی در کشور است. یکی از این اسناد، سیاست های کلی نظام در بخش رشد و توسعه فنآوری است. از اینرو با بهره گیری از مطالب عنوان شده، می توان یک الگوی بومی جهت ارزیابی تکنولوژی پایدار تدوین کرد.
با توجه به اهمیت موضوعات پایداری در مباحث توسعه ای، از نتایج حاصل از این تحقیقی می توان در زمینه ارزیابی تکنولوژی های موجود، تولید تکنولوژی و انتقال آن بهره جست. بدین صورت که بر اساس اسناد بالا دستی و سیاست های کلی در زمینه رشد و توسعه فنآوری، حصول اطمینان از انطباق شاخص های تکنولوژیکی با موارد عنوان شده یکی از موضوعات مهم در راستای توسعه پایدار است. بدین ترتیب با تدوین الگوی بومی ارزیابی تکنولوژی پایدار می توان ضمن تمایز بین تکنولوژی های پایدار و ناپایدار، بسته به میزان پایداری آنها، حمایت مناسبی در راستای انتشار اینگونه تکنولوژی ها در کشور بعمل آورد.
بر اساس بررسی ادبیات و مرور سوابق مربوطه، ابزاری مدون جهت ارزیابی انطباق تکنولوژی ها با اصول توسعه پایدار و همچنین در راستای سیاست های نظام در زمینه رشد و توسعه فنآوری در کشور وجود ندارد. در واقع موضوع تکنولوژی پایدار در کشور با دیدگاه کلان تقریباً مغفول مانده است و با توجه به سیاست های جهانی مبنی بر توازن در جنبه های مختلف (اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، زیست محیطی و ...) این موضوع در کشور ما اهمیت فوق العاده ای خواهد یافت. در واقع می توان گفت از بعد زمانی و مکانی دارای نوآوری است. در واقع میتوان گفت که هر نوع تکنولوژی و فنآوری به استثنای فناوری اطلاعاتی را می توان با این مدل به لحاظ پایداری و مفید بودن در حوزه توسعه پایدار اندازه گیری کرد.
انتهای پیام/۲۵