با توجه به تاثیر چشمگیر صنعت ساختمان بر مخاطرات زیست‌محیطی، چه از منظر آسیب‌هایی مانند تخریب لایه ازن، آزاد کردن گازهای گلخانه‌ای و چه از منظر خطر برای سلامت و کاهش چرخه کارآمدی مواد، یکی از اقدامات مهم در زمینه مدیریت مخاطرات زیست‌محیطی، انتخاب مصالح پایدار برای استفاده در پروژه‌های ساختمانی است.
صما - انتخاب مصالح، فرآیندی حساس و پیچیده است و گزینه نهایی از میان شمار زیادی از مصالح تعیین می‌شود. معماران و متخصصان ساختمان هنگام ارزیابی دسته‌های متعدد مصالح ساختمانی، عوامل متعددی را در نظر می‌گیرند. اغلب اوقات سبک و سنگین کردن این تعداد فراوان و متنوع از عوامل، فرآیند تصمیم‌گیری را پیچیده‌تر می‌کند.
در این بین نیاز گسترده و روزافزون جامعه به ساختمان و مسکن، ضرورت استفاده از سیستم‌ها و مصالح نوین ساختمانی، به‌منظور افزایش سرعت ساخت، سبک‌سازی، افزایش عمر مفید و نیز مقاوم‌سازی ساختمان‌ها در برابر زلزله را بیش از پیش مطرح کرده است.
امروزه در اکثر کشورهای دنیا استفاده از مصالح و تکنولوژی‌های نوین چون کامپوزیت‌ها، نانو مواد و مصالح سبز در صنعت ساخت‌وساز، توانسته ضمن ایجاد پایداری در محیط‌زیست شهری، موجب دوام بیشتر، آسایش بیشتر انسان در محیط و صرفه‌جویی اقتصادی در صنعت ساختمان شود.
این در حالی است که در شرایط کنونی، در کشور ما ساختمان‌ها عمر چندانی ندارند و بسیار سریع تخریب می‌شوند. در این بین به عقیده کارشناسان، استفاده از مصالح نوین و روش‌های نوین ساختمان‌سازی به ما کمک می‌‌کند که در عین ساخت سریع ساختمان‌ها، بتوانیم آنها را با استفاده از مصالح مرغوب بسازیم؛ مصالحی که علاوه بر ارتقای ایمنی ساختمان‌ها، عمر آنها را افزایش می‌دهد.
با این همه، به‌کارگیری از مصالح نوین در ساختمان‌سازی در کشور ما با چالش‌هایی مواجه است و هنوز این مصالح و محصولات نتوانسته آن‌طور که باید در سطح کشور فراگیر شود. کماکان بسیاری از سازندگان و به‌ویژه بسازوبفروش‌ها مصالح سنتی را برای کاهش هزینه‌های ساخت خود، بر کاربرد مصالح نوین ترجیح می‌دهند.

گرایش عمومی به استفاده از مصالح سنتی است
در همین راستا رییس بخش مصالح و فرآورده‌های راه و ساختمان مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی درخصوص جایگاه مصالح نوین در ساخت‌وسازها و میزان کاربرد این مصالح در شرایط کنونی گفت: این موضوع نسبی است و تا حدودی موردتوجه قرار گرفته و مصالح جدید وارد صنعت ساختمان ایران شده است.
دکتر سهراب ویسه در گفت‌وگو با «صما» ادامه داد: یک نمونه از این مصالح نوین ساختمانی، متال‌دک است، یا در بعضی از ساختمان‌ها از عایق‌های حرارتی، رنگ‌های جدید، چسب‌هایی برای اتصال سنگ و کاشی، روش‌های جدید نصب سنگ و... استفاده می‌شود.
وی در ادامه تاکید کرد: اگرچه مصالح جدید ساختمانی وارد صنعت ساخت‌وساز شده، ولی بااین‌حال گرایش عمومی و گرایش عمده به استفاده از همان مصالح سنتی است و بخش قابل‌توجهی از مصالح به‌کاررفته در ساختمان‌ها را مصالح جدید و نوین تشکیل نمی‌دهد.

مهندسان باید مصالح نوین را بشناسند
رئیس بخش مصالح و فرآورده‌های راه و ساختمان مرکز تحقیقات در پاسخ به اینکه چه راهکارهایی در این زمینه باید موردتوجه قرار بگیرد تا سازنده‌ها بیشتر به سمت‌وسوی استفاده از مصالح نوین روی بیاورند، عنوان کرد: ما نیاز داریم که مهندسان ما این مصالح را بشناسند.
دکتر ویسه با تاکید بر اینکه این اقدام باید در وهله اول در دانشگاه‌ها انجام شود، تصریح کرد: در دروس‌ مصالح ساختمانی که مهندسان ساختمان و همین‌طور معماران ما در دانشگاه‌ها می‌خوانند، قسمت عمده‌ای از این دروس مربوط به همین مصالح موجود است؛ یعنی مصالحی که سال‌هاست استفاده‌ شده و درواقع دانشجویان را با مصالح ساختمانی جدید آشنا نمی‌کنند.

به‌روز نبودن دانش مهندسان و اساتید دانشگاهی
وی همچنین با انتقاد از به‌ روز نبودن دانش اساتید دانشگاهی اظهار داشت: شاید بسیاری از اساتید دانشگاهی هم خود با این مصالح آشنا نیستند و علم آنها به‌روز نیست و این ایرادی است که وجود دارد.
این مسئول دولتی درعین‌حال با اشاره به یک راهکار دیگر در این زمینه یادآور شد: اقدام دیگری که باید انجام گیرد، این است که مهندسان برای ارتقای سطح دانش خود، در دوره‌های آموزشی شرکت کنند و در این دوره‌ها با مصالح جدید و مشخصات و خواص آنها آشنا شوند.
وی اضافه کرد: در این دوره‌های آموزشی باید استانداردها و مزایا و معایب مصالح جدید تدریس شود؛ چه به‌وسیله مرکز تحقیقات و چه توسط بقیه سازمان‌های دیگری که در این زمینه وارد هستند، تا علم مهندسان به‌روز شود و بتوانند از این دانش روز استفاده کنند.

حلقه اصلی؛ طراحان و شرکت‌های مشاور
سوال دیگری که در این بخش مطرح می‌شود این است که نقش نهادهای ذی‌ربط مثل وزارت راه و شهرسازی در معرفی و به‌کارگیری مصالح نوین در ساختمانی چقدر موثر است؟
در پاسخ به این سوال، رییس بخش مصالح و فرآورده‌های راه و ساختمان مرکز تحقیقات معتقد است: واقعیت آن است که وزارت راه و شهرسازی در فرآیند ساخت‌وساز کشور نقش سیاست‌گذار، برنامه‌ریز و هدایتگر را بر عهده دارد.
به گفته وی، در این بین خود مهندسان طراح، که ساختمان را طراحی می‌کنند، نقش تعیین‌کننده‌ای در این زمینه دارند و یا مجریان پروژه انتخاب می‌کنند که از چه مصالحی باید استفاده شود. بنابراین در این ماجرا باید نقطه مهم موضوع را خود مهندسان طراح و شرکت‌های مشاور قرار دهیم.

صرفه اقتصادی، شرط کاربرد مصالح نوین
دکتر ویسه همچنین در پاسخ به اینکه آیا اگر مهندسان سازندگان و کارفرمایان را تشویق به استفاده از مصالح نوین کنند، اما آنها رغبتی نسبت به این موضوع نداشته باشند، کافی است، گفت: به هر حال این هم یک مشکلی است.
وی در این راستا تشریح کرد: به هر صورت در نظر بگیرید که در همه‌جا موضوع اصلی در درجه اول، صرفه اقتصادی است و بعد از موضوع اقتصادی است که مسائل دیگر معنی پیدا می‌کنند. بنابراین اگر مصالح جدید هم از جنبه اقتصادی نتواند توجیه داشته باشد، طبیعتا در ساختمان‌ها استفاده نمی‌شود.