چهارمین نشست از  سلسله نشست های « حیات  اجتماعی ایران در سال های   جنگ  جهانی اول » با موضوع « امنی و ناامنی در سال های جنگ جهانی اول » با سخنرانی دکتر منصوره اتحادیه ، دکتر  زهرا حامدی و دکتر سعاد پیرا و در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار گردید . این نشست به همت انجمن ایرانی تاریخ و پژوهشکده علوم تاریخی پژوهشگاه علوم انسانی در تاریخ ۲۵ اردیبهشت ماه  ۱۳۹۷ برگزار شد.

در ابتدا دکتر منصوره اتحادیه سخنان خود را با موضوع «امنیت و نا امنی در سال های جنگ جهانی اول در فارس» به بحث گذاشتند. ایشان منبع اصلی سخنان خود رادر با موضوع اسناد عبدالحسین میرزا فرمانفا ذیل تاریخ (۱۳۳۵-۱۳۳۹) می باشد که قسمتی از این اسناد مربوط به گزارش های نظمیه شیراز می باشد. همچنین کتاب زمانه و کارنامه سیاسی و اجتماعی فرمانفرما یکی دیگر از منابع بحث است. یکی از الزامات امنیت قدرت حکومت مرکزی در حفظ جان و مال مردم ، توانایی در حفظ استقلال کشور و حفظ ارزش های جامعه است.  حکومتی که نتواند وظایفش را انجام دهد دشمنی، نزاع ،  پریشانی و ناهنجاری در جامعه بروز می کند. البته در دوره جنگ همیشه ناامنی ایجاد می شود. اما در ایالت فارس ناامنی ریشه های عمیق تری دارد. در پیش از جنگ ناامنی در فارس بخاطر ساختار ایلیا تی جامعه و مسلح بودن آنها وجود دارد. انگلیسیها از بوشهر به داخل ایران اسلحه وارد می کردند و در اختیار افراد و ایلات طرفدار خود قرار می دادند. انقلاب مشروطه قدرت و نفوذ دولت را کاهش می دهد به افزایش رقابت ایلات در فارس می انجامد. مجلس و مطبوعات از دولت و حکام انتقاد می کردند و وظایف دولت و حکام محلی مبهم بود. طی ده سال از ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۰ ه.ق ده حاکم برای ایالت فارس تعیین شد که همگی به ناچار وارد دسته بندی های موجود می شدند و دشمنی و نزاع همچنان وجود داشت. در اوایل انقلاب مشروطه ۱۳۲۵ ه.ق در شیراز  درگیری رخ داد که ۴۰ روز بطول انجامید و قوام الدوله کشته شد. ظل السلطان برای سرکوب شورش از تهران گسیل شد. با سقوط محمد علی شاه ایل بختیاری که از دشمنان قدیمی قشقایی ها بودند قدرت می گیرند. انگلیسی ها در این دوره در جنوب قدرتمند هستند . اگرچه بر اساس قرارداد ۱۹۰۷.م فارس  و خوزستان منطقه بی طرف است اما آنها از طریق روابط با روسای ایلات  در منطقه حضور دارند. در ۱۳۳۲ ه.ق جنگ جهانی اول آغاز می شود. پای آلمانی ها به فارس باز می شود و مامورشان واسموس در فارس بسیار فعال هست.  همگام با آغاز جنگ اول مجلس سوم نیز آغاز بکار می کند. دمکرات ها رای بالایی می آورند آنها ضد روس و انگلیس هستند و نسبت به آلمانها احساس نزدیکی بیشتری دارند. محمد ولیخان سپهدار رئیس الوزرا ، عبدالحسین میرزا فرمانفرما را به عنوان حکمران فارس انتخاب می کند . فرمانفرما مورد تایید انگلیس است. سپهدار با انگلیسی ها به توافق میرسد تا نیروی S.P.R را در جنوب با تعداد ۱۲ هزار نفر که اغلب از ایرانیان تشکیل می شدند، تشکیل بدهند. تشکیل پلیس جنوب توسط انگلیسی ها برنامه ریزی دراز مدتی است که برای جنوب ایران تدارک دیده شده است که هنوز در هاله ای از ابهام است و تنها برای تامین امنیت در صفحات جنوبی کشور نبوده است. مسئله حکام در این زمان موقعیت خیلی سختی دارند چون باید از انگلیسیها تمکین کند چون نیرو دارند در منطقه از سوی دیگر باید مردم را راضی کند از سویی می بایست با ایلات تعادل برقرار کند و از طرفی باید پاسخگوی دولت باشد. حاکم شیراز در این دوره همواره با گرانی، بیماری، قحطی، خشکسالی، احتکار، ناامنی، بی نظمی مواجه است. وجود شایعات مختلف در این دوره بهبود اوضاع را مشکل می کرد.

در ادامه سرکار خانم سعاد پیرا سخنرانی خود را با موضوع  مبحث امنیت و تصادم برداشت ها؛ بحران اساسی ایالت فارس طی جنگ جهانی بزرگ چنین آغاز نمودند؛ منافع انگلستان در جنوب ایران قابل چشم پوشی نبود؛ منافع سیاسی ، استراتژیکی و تلگرافی و تجاری و راههای ارتباطی جنوب که به هند که مرکز ثقل سیاسی و اقتصادی ختم می شد از منافع انگلیس در ایران بود. منافع اقتصادی و تجاری انگلیس در جنوب ایران بخصوص فارس که قلب تحرکات ارتباطی و محل عبور خطوط تلگراف و کاروان های نظامی به هند  و عبور کاروان های تجاری بود. انگلیس سعی می کرد با حفظ امنیت در مناطق تحت تصرفش بهره برداری از آن مناطق را به خوبی انجام دهد. مسئله امنیت جنوب ایران یک بحران همیشگی بود. کرزن سیاستمدار کهنه کار انگلیسی می نویسد تامین صلح و ثبات خلیج فارس و جنوب ایران وظیفه دولت بریتانیاست. اکانر کنسول انگلیس در فارس از پیچیدگی های تامین امنیت در حنوب ایران توسط انگلیسیها حکایت می کند. حفظ منافع ملی انگلیس در هند و ایران برای انگلیسی ها اهمیت داشت.  وقوع جنگ بزرگ دامنه ناامنی را در جنوب ایران تشدید نمود . آلمانی ها و کمیته های حزب دمکرات که برخی از سر سلسه های آنها همچون تقی زاده در برلین حضور دارند علیه انگلیس در فارس فعالیت می کردند و زمینه افزایش روحیه ضد انگلیسی را فراهم نمود. انگلیسی ها ماموران آلمانی را در جای جای فارس دستگیر می کردند. آلمان ها برخلاف انگلیسی ها تلاش بسیار می کردند که توازن امنیت را در فارس برهم بزنند. آلمان ها نفوذ بر راه های منتهی به هند برای دسترسی به سریع به مستعمره ارزشمند انگلیس را به عنوان استراتژی اصلی خود قرار دهند. مایر و واسموس دو مامور اصلی آلمان ها به همراه عده ای دیگر در ایران فعال می شوند. تامین منابع مالی و مهمات و راههای ورود آنها به ایران مسئله مهمی برای آنها بود. انگلیسی ها با تشکیل پلیس جنوب توانست موقعیت خود را در جنوب کشور مستحکم کند و آلمان ها را در خصوص نفوذ بر راه ها و عدم توازن امنیتی در منطقه تقریباً ناکام بگذارد.

دکتر زهرا حامدی سخنرانی خود را با موضوع  «فارس در جنگ جهانی اول به روایت نسخه خطی عبره الناظرین» اینگونه ارائه دادند؛ نسخه عبره الناظرین تالیف محمد علی مسعودالملک شیرازی است که سال های منتهی به مشروطه تا انقراض قاجار را در بر دارد. نویسنده از منسوبان خاندان قوام الملک است اما انتقادات  تندی نیز علیه این خاندان حکومتگر نیز دارد. محتوای کتاب مربوط به مشروطه و پیامدهای آن و جنگ جهانی اول در فارس اشاره دارد. وی نا امنی در فارس را به اقدامات صولت الدوله قشقایی و عملکرد پلیس جنوب منسوب می کند و از حکمرانی فرمانفرما پشتیبانی می کند. نا امنی راه های فارس را از سوی عشایر قشقایی و ایلات خمسه ذکر می کند. به ۵ برابر شدن قیمت اجناس طی سه ماه اشاره می کند. شیوع بیماری هایی همچون وبا حصبه و آنفولانزا در فارس را بخاطر هجوم هندیها و خارجیان معرفی می کند.