عمومی | دانشگاه علوم پزشکی گلستان

بیماریهای منتقله توسط پشه آئدس(تب دانگ)

قبل از سال ۱۹۷۰ تنها  ۹ کشور اپیدمی شدید بیماری دانگ را تجربه کرده بودند. این بیماری در حال حاضر در ۱۲۹ کشور منطقه آفریقا، آمریکا و مدیترانه شرقی، آسیای جنوب شرقی وغرب اقیانوسیه آندمیک شده است. آمریکا، آسیای جنوب شرقی و غرب اقیانوسیه مناطق شدیدا تحت تاثیر بیماری بوده و %۷۰ بارجهانی بیماری مربوط به قاره آسیا است.
هر سال،  ۵۰تا  ۱۰۰ میلیون عفونت تب دانگ در جهان رخ میدهد. تقریباً نیمی از مردم جهان یعنی بیش از ۳.۹ میلیارد نفر در معرض ابتلای به بیماری دانگ قرار دارند. بیش از  ۷۵درصد افراد در معرض خطر در منطقه آسیا و غرب اقیانوس آرام زندگی میکنند
ویروس دانگ هم اکنون در اکثر مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان بومی شده است. در این مناطق دانگ در تمام طول سال مشاهده می شود و معمولا در فصول بارانی رخ می دهد و در چنین فصولی آئدس اجیپتی در این مناطق شایع است
نقطه شروع برنامه ریزی نظام مراقبت بیماریهای منتقله از پشه آئدس در ایران از سال ۱۳۹۰ بوده و از سال ۱۳۹۵در کشور به شیوه جدید راه اندازی شده است از سال  ۱۳۹۵ تا پایان سال  ۱۳۹۹ تعداد موارد مثبت قطعی بیماری دانگ   ۴۷ مورد و بیماری چیکونگونیا  ۵۳ مورد در کشور گزارش شده است، که همه موارد "وارده از خارج از کشور" بوده است
تا سال  ،۱۴۰۰ آئدس اجیپتی یا آئدس آلبوپیکتوس از افغانستان، پاکستان، عمان، عربستان سعودی، یمن،گرجستان، ترکیه، ارمنستان، اردن، فلسطین، لبنان و سوریه گزارش شده است.
بیولوژی ناقل:
اصولا آئدس اجیپتی در مناطق شهری زندگی کرده و گزش، محل استراحت و تخم گذاری آن در داخل وخارج اماکن مسکونی است. این گونه عمدتا در ظروفی که توسط انسان ساخته شده در داخل یا نزدیک اماکن مسکونی تخم گذاری می کند. آئدس اجیپتی برخلاف بسیاری از پشه ها در طی روز خونخواری می کند و حداکثر گزش را در صبح زود و هنگام غروب آفتاب قبل از تاریکی هوا انجام می دهد. پشه ماده خونخواری از انسان را نسبت به پستانداران اهلی ترجیح می دهد و در هر خونخواری چندین نفر را مورد گزش قرار می دهد.
از خصوصیت بارز این پشه ها، امکان انتقال عمودی آلودگی ویروسی از پشه آلوده به تخم و در نهایت امکان حضور ویروس در نسل های بعدی پشه است
عامل بیماری:
ویروس دانگ که جزء فلاوی ویروس ها هستند، چهار نوع سروتایپ دارد و این بدان معنا است که امکان دارد فردی  ۴ بار به ویروس آلوده شود. سروتایپ نوع دوم، سروتایپ غالب است. ویروس دانگ از طریق گزش پشه آئدس اجیپتی و آئدس آلبوپیکتوس انتقال می یابد. این پشه ها ویروس زیکا و  چیکونگونیا را نیز انتقال می دهند
عفونت  ثانویه با سروتایپ نوع دوم یا عفونت چندگانه با سروتایپ های مختلف شانس رخداد انواع شدید بیماری را تقویت می کند.
بر آورد می شود که یک نفر از هر چهار نفر مبتلا به بیماری دانگ، علامت دار می شوند. علائم بیماری اغلب خفیف تا متوسط بوده و غیر اختصاصی و بیماری تب دار حاد است. یک نفر از هر چهار نفر مبتلا بوده به تب دانگ ایمنی درازمدت برای همان سروتایپ خاص ایجاد خواهد کرد. یک نفر از هر  ۲۰نفر مبتلا به بیماری دانگ به فرم شدید بیماری پیشرفت خواهد نمود.
در حال حاضر هیچ درمان اختصاصی برای فرم شدید بیماری دانگ وجود ندارد و درمان به شکل علامتی(نگهدارنده) می باشد. شناسائی سریع موارد بیماری و به خصوص جلوگیری از پیشرفت آن به فرم شدید، و همچنین دسترسی به درمان صحیح، میزان کشندگی دانگ شدید را به زیر  %۱ کاهش می دهد .
پیشگیری و کنترل دانگ بستگی به اقدامات مو ثر در زمینه کنترل ناقل دارد.
انتقال از پشه به انسان:
عفونت از طریق گزش پشه ماده آئدس اجیپتی و آئدس آلبوپیکتوس آلوده به ویروس رخ می دهد، ویروس در معده پشه تکثیر می شود. فاصله زمان بین ورود ویروس به بدن پشه تا انتقال واقعی به میزبان بعدی دوره نهفته خارجی نامیده می شود. هنگامیکه دمای محیط  ۲۵تا  ۲۸درجه سانتی گراد است، این دوره ۸ تا  ۱۲روز طول می کشد. پشه آلوده تا آخر عمر خود می تواند ویروس را از طریق گزش به انسان منتقل کند پشه به خصوص پشه آئدس اجیپتی که در طی روز خون خواری می کند صورت میگیرد. اوج خون خواری  ۲ساعت بعد از طلوع و چند ساعت قبل از غروب آفتاب است
انتقال از انسان به پشه:
پشه می تواند از طریق فردی که ویروس دانگ در خونش وجود دارد، آلوده شود. ممکن است فرد دارای علامت، یا پیش از بروز علامت یا بدون علامت باشد. انتقال ویروس از انسان به پشه، می تواند از ۲روزقبل از شروع علائم تا  ۲روز پس از قطع تب رخ دهد .
بیماران در تمام طول زمان ویرمی میتوانند برای پشه ای که آنها را نیش می زند آلوده کننده باشند . پشه  ۸تا  ۱۲روز بعد از خوردن خون آلوده به ویروس تا پایان زندگی اش آلوده کننده خواهد بود و همچنین با توجه به توانایی انتقال ویروس از طریق پشه به صورت انتقال عمودی نیز وجود دارد .
خطر آلودگی پشه با میزان بالای ویروس در خون(ویرمی) و تب بالای بیمار مرتبط است. تیتر بالای آنتی بادی اختصاصی با کاهش خطر عفونت همراه است. در اکثر افراد ویروس بمدت  ۴تا  ۵روز در خون آنها وجود دارد، اما ممکن است تا  ۱۲روز طول بکشد.
بیماری دانگ :
دوره نهفتگی بیماری  ۴ تا  ۱۰روز بعد از گزش انسان توسط پشه آلوده است تب به صورت ناگهانی شروع شده و  ۲ تا  ۷روز طول می کشد سایر علائم بیماری شامل سر درد شدید – درد عضلانی – درد مفصلی – درد استخوانی – درد حدقه چشم – بی اشتهایی – استفراغ – بثورات جلدی ماکولر یا ماکولوپاپولر و تظاهرات خونریزی خفیف مثل پتشی -اکیموز – پورپورا - خونریزی از بینی و لثه – هما چوری و تست تورنیکه مثبت است. در طول  ۴۸ساعت اول بعضی بیماران گلو درد و قرمزی حلق و صورت بر افروخته دارند .
علائم هشدار دهنده بیماری دانگ شدید در اواخر مرحله تب دار ظاهر می شود در این مرحله مریض  دارای استفراغ های مکرر، درد شدید شکم،خونریزی از مخاط ها، اشکال در تنفس، علائم شوک هیپوولمیک،کاهش سریع پلاکت های خون و افزایش هماتوکریت هستند دانگ شدید ممکن است با علائم هپاتیت، میوکاردیت، پانکراتیت یا آنسفالیت مراجعه کنند
توجه: از خصوصیات بیماری دانگ این است که در یکی دو سال نخست بروز بیماری در یک منطقه ازآنجا که آلودگی تنها با یک سروتایپ است معمولاً بیماران دارای علائم خفیفی هستند بیمار آلوده در جامعه فعالیت دارد و میتواند در معرض گزش مجدد پشه ها قرار گیرد و سبب انتقال بیماری به دیگران شود. ثانیاً در زمان ورود یک سروتیپ جدید به منطقه (مثلاً در سال های آینده) در صورت آلودگی با سروتیپ جدید، بیمار به فرم شدید دانگ مبتلا می گردد.
یک واکسن دانگ بنام دنگ واکسیا CYD-TDV درچندین کشور به  ثبت رسیده است. این واکسن ۴ ظرفیتی بوده و بصورت زنده ضعیف شده (نو ترکیب) می باشدهمچنین واکسیناسیون ممکن است در افراد که دارای آزمایش منفی سرولوژیک هستند، غیر موثر بوده و یا حتی اقدامات خود مراقبتی که باید در مقابل بیماری تب دانگ انجام شود:
۱-ظروف زیر گلدان برداشته شود
۲-آب‌های زیر کولر به صورت روزانه و مرتب خالی شود
۳-درب منابع ذخیره آب شرب در منزل همیشه بسته باشد
۴-لاستیک‌های فرسوده و مستعمل در محیط خانه و ... وجود نداشته باشد
۵-قوطی‌های کنسرو جمع آوری و معدوم شود
۶-نصب توری بر روی درب و پنجره‌ها و هواکش ساختمان
۷-نظافت و پاکیزه نگه داشتن خانه و پیرامون آن
۸-خشک کردن آب‌های راکد
۹-استفاده از اسپری و مواد دافع حشرات مانند پماد و کرم در مناطقی که پشه وجود دارد
۱۰-پوشیدن لباس‌های ترجیحاً رنگ روشن و آستین دار که اکثریت بدن را بپوشاند
۱۱- استفاده از وسایل حفاظت فردی مانند خوابیدن زیر پشه بند