کتاب« بنیاد اندیشه سیاسی در اسلام از تکوین تا تدوین» تالیف دکتر میرموسوی، کتاب شایسته تقدیر کتاب سال جمهوری اسلامی ایران شناخته شد.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه مفید به نقل از دبیرخانه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، کتاب «بنیاد اندیشه سیاسی در اسلام از تکوین تا تدوین» نوشته حجت الاسلام والمسلمین دکتر سیدعلی میرموسوی (رئیس و عضو هیات علمی دانشکده علوم سیاسی دانشگاه مفید) بعنوان
کتاب شایسته تقدیر سی و پنجمین دوره کتاب سال جمهورى اسلامی ایران شناخته شد.
این موفقیت را به جناب آقای دکتر میرموسوی(مولف کتاب) و همچنین به همکاران محترم سازمان انتشارات دانشگاه مفید تبریک عرض می نماییم.
کتاب «بنیاد اندیشه سیاسی در اسلام» در سال ۱۳۹۵ توسط انشارات دانشگاه مفید چاپ و منتشر شد.
اندیشه سیاسی، یکی از فراورده های فکری مهم تمدن اسلامی است، که ماجرای پیدایش و تحول آن موضوع کتاب پیش روست. تمدن اسلامی در فرایند شکل گیری و تحول خود، همراه با الگوها و صورتهای گوناگون دولت و حکومت، شیوه های متفاوت از اندیشیدن به سیاست را نیز تجربه کرده است. این شیوه ها با وجود تنوع، بر بنیادی استوارند که این پژوهش با هدف شناخت آن، انجام یافت. بنیاد اندیشه سیاسی در اسلام در سده های نخست پیدایش این تمدن شکل گرفت، از این رو مطالعه آن، نیازمند تاملی در این دوران است. مفاهیم و آموزههای بنیادینی که چارچوب کلی نگرش اسلامی به سیاست و حکومت را شکل می دهند، در این دوران پدیدار شدند. همچنین، گرایش های گوناگون فکری، بر پایه نگاهی متفاوت به این آموزهها، شکل گرفتند و زمینه را برای تنوع برداشتهای سیاسی فراهم آوردند و به باروری اندیشه سیاسی کمک کردند. بنابر این آگاهی از تحولات فکری این دوران نخستین گام برای شناخت و تحلیل بهتر اندیشه سیاسی در تمدن اسلامی است.
در این راستا فرایند شکل گیری و تحول اندیشه سیاسی را می توان به سه دوره تکوین، پردازش و تدوین تقسیم کرد. دوره نخست، از بعثت پیامبر(ص) آغاز و نزدیک به یک قرن ادامه می یابد. در این دوره بنیانهای نگرش جدید به هستی و انسان در چارچوب آموزههای وحیانی تاسیس و بر پایه آن نگاهی نو به سیاست و حکومت پدیدار می شود. با درگذشت پیامبر(ص) و در سایه شکافهای اجتماعی و سیاسی به تدریج جریانهای گوناگون فکری و سیاسی پدید می آیند و تفاسیر و برداشتهایی متفاوت از آموزههای شکل میگیرند. دوره دوم، با مرزبندی این جریانها آغاز و به پردازش و صورت بندی فکری و اعتقادی آن ها می انجامد. بر این اساس زمینه برای اندیشیدن روشمند و منسجم به سیاست و حکومت فراهم میشود و تمدن اسلامی در آستانه عصر تدوین و نگارش آثار در حوزه سیاست قرار میگیرد.
کتاب حاضر بررسی تحول اندیشه سیاسی در دوره زمانی میانه عصر تکوین تا آستانه عصر تدوین، می¬پردازد. این دوران، که تاکنون از دیدگاه اندیشه سیاسی چندان مورد توجه قرار نگرفته است، نزدیک به سه قرن را در بر میگیرد. این کتاب آگاهیهای سودمندی از تاریخ اندیشه سیاسی اسلام، در اختیار دانشجویان و دانشجویان قرار می دهد و در درس های مربوط به اندیشه سیاسی اسلام، در دو مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد علوم سیاسی، میتواند به عنوان منبع مورد استفاده قرار گیرد.
انتشارات دانشگاه مفید در راستای رسالتی که در زمینه تقویت و گسترش زیرساختهای پژوهشی در عرصه علوم انسانی با رویکرد اسلامی دارد، اقدام به انتشار این اثر پژوهشی نموده است. انتشارات دانشگاه مفید این اثر گرانسنگ را با امید به اعتلای روز افزون این شاخه از علم و رسیدن به جایگاه در خور توجه در رشد و توسعه دانش و معرفت نظری و عملی جامعه اسلامی، به تمامی دوستداران علم و دانش تقدیم میکند و از تلاش نویسنده فرهیخته دکتر سید علی میرموسوی و ارزیاب محترم جناب دکتر احمد رضا یزدانی مقدم و تمام عزیزانی که در مراحل مختلف خلق این اثر مشارکت نمودهاند، خاضعانه سپاسگزاری مینماید و پذیرای نظرات اصلاحی یا تکمیلی و همچنین نقد و بررسی آثار منتشره با رعایت اصول علمی میباشد.
انتشارات دانشگاه مفید
در این کتاب می خوانید:
فهرست مطالب
مقدمه ناشر 9
دیباچه 11
بخش نخست
پیدایش و تکوین
فصل یکم / زایش خرد سیاسی اسلامی 31
1. خرد سیاسی پیش از اسلام 32
1ـ1. زندگی و سامان سیاسی قبیله 34
2ـ1. عقلانیت سیاسی قبیله 38
2. پیامبر و امت؛ از دعوت تا دولت 42
1ـ2. مکه: دعوت و استقامت 44
2ـ2. مدینه؛ امت و دولت 49
3ـ2. خرد سیاسی اسلامی 54
خلاصه و جمعبندی 68
فصل دوم / اندیشه و آیین خلافت 71
۱. معمای خلافت و شیوههای جانشینی 72
۱ـ۱. استخلاف 77
۲ـ۱. شورای نخبگان 80
3ـ1. بیعت عمومی 85
۲. آیین اخلاقی حکمرانی 90
خلاصه و جمعبندی 105
فصل سوم / فرقههای کلامی و چالشهای سیاسی 107
۱. امویان: ایدئولوژی جبر 110
۲. شیعه؛ امامت عادلانه و آرمانی 115
۳. خوارج: آموزه تکفیر و خشونت 125
۴. قدریه: آموزه اختیار 128
۴. مرجئه: آموزه ارجا و شهروندی 133
5. معتزله؛ در جستوجوی راهی میانه 137
۶. جنبش اعتراضی و فرجام انقلابی 142
خلاصه و جمعبندی 144
بخش دوم
اقتباس و پردازش
درآمد 149
فصل چهارم / بازسازی و احیای اندیشه ایرانی 151
۱. ابنمقفع؛ نخبهگرای دیوانسالار 157
۱ـ۱. کلیله و دمنه؛ آیین ملک داری در آینة عقل 161
۲ـ۱. نامه تنسر؛ بازسازی شاهی آرمانی 174
۳ـ۱. آیین عقلانی حکمرانی 182
۲. شعوبیگری 205
خلاصه و جمعبندی 208
فصل پنجم / مذاهب فقهی و فقه سیاسی اهل سنت 213
۱. پیدایش فقیهان و تأسیس مذاهب فقهی 214
۱ـ1. ابوحنیفه؛ فقیه اهل رأی 215
2ـ1. مالک؛ فقیه اهل حدیث 220
۳-۱. شافعی؛ راه سوم 222
۴ـ۱. ابنحنبل؛ متن مدارِگذشتهگرا 231
۲. ابویوسف؛ بنیانگذار فقه سیاسی 237
خلاصه و جمعبندی 247
بخش سوم
در آستانة تدوین؛ کلام سیاسی
فصل ششم / تشیع، امامت عادلانه و آرمانی 253
۱. امامیه 253
۱ـ۱. امام صادق7 ؛ بنیانگذاری مذهب 254
2ـ1. تداوم امامت 267
۲. زیدیه 271
1ـ2. نخستین انشعاب 273
2ـ2. قاسم رَسّی و صورتبندی اعتقادی 274
3. اسماعیلیه 286
1ـ3. اسماعیلیة نخستین 288
2ـ3. امامت و اقتدار سیاسی 293
خلاصه و جمعبندی 300
فصل هفتم / معتزله؛ خردگرایی و امامت انتخابی 303
1. خردگرایی و شریعت عقل 307
2. عدالت؛ اختیار و مسئولیت 312
۳. امر به معروف و نهی از منکر 318
۴. امامت؛ پیمان و انتخاب 323
1-4. ماهیت و وجوب امامت 324
2-4. شیوههای تعیین امام 325
3-4. ویژگیها و شرایط امام 329
4-4. وظایف و قلمرو اقتدار امام 332
خلاصه و جمعبندی 336
فصل هشتم / اشعری؛ تأسیس کلام سیاسی اهل سنت 339
1. پیدایش و برآمدن 340
۲. عقل در حصار نقل 345
3. کسب و استطاعت؛ در میانة جبر و اختیار 353
4. پیامدهای سیاسی «کسب» 363
5. نظریة امامت؛ میان گذشته و آینده 366
1ـ5. مفهوم و شرایط خلافت 367
2ـ5. شیوة تعیین خلیفه 369
3ـ5. بازخوانی تاریخ خلافت 372
خلاصه و جمعبندی 376
خاتمه 379
تأمل بر برخی نتایج 379
کتابنامه 393
نمایه مفاهیم و اصطلاحات کلیدی 403
کتاب «بنیاد اندیشه سیاسی در اسلام» در سال ۱۳۹۵ توسط انشارات دانشگاه مفید چاپ و منتشر شد.
اندیشه سیاسی، یکی از فراورده های فکری مهم تمدن اسلامی است، که ماجرای پیدایش و تحول آن موضوع کتاب پیش روست. تمدن اسلامی در فرایند شکل گیری و تحول خود، همراه با الگوها و صورتهای گوناگون دولت و حکومت، شیوه های متفاوت از اندیشیدن به سیاست را نیز تجربه کرده است. این شیوه ها با وجود تنوع، بر بنیادی استوارند که این پژوهش با هدف شناخت آن، انجام یافت. بنیاد اندیشه سیاسی در اسلام در سده های نخست پیدایش این تمدن شکل گرفت، از این رو مطالعه آن، نیازمند تاملی در این دوران است. مفاهیم و آموزههای بنیادینی که چارچوب کلی نگرش اسلامی به سیاست و حکومت را شکل می دهند، در این دوران پدیدار شدند. همچنین، گرایش های گوناگون فکری، بر پایه نگاهی متفاوت به این آموزهها، شکل گرفتند و زمینه را برای تنوع برداشتهای سیاسی فراهم آوردند و به باروری اندیشه سیاسی کمک کردند. بنابر این آگاهی از تحولات فکری این دوران نخستین گام برای شناخت و تحلیل بهتر اندیشه سیاسی در تمدن اسلامی است.
در این راستا فرایند شکل گیری و تحول اندیشه سیاسی را می توان به سه دوره تکوین، پردازش و تدوین تقسیم کرد. دوره نخست، از بعثت پیامبر(ص) آغاز و نزدیک به یک قرن ادامه می یابد. در این دوره بنیانهای نگرش جدید به هستی و انسان در چارچوب آموزههای وحیانی تاسیس و بر پایه آن نگاهی نو به سیاست و حکومت پدیدار می شود. با درگذشت پیامبر(ص) و در سایه شکافهای اجتماعی و سیاسی به تدریج جریانهای گوناگون فکری و سیاسی پدید می آیند و تفاسیر و برداشتهایی متفاوت از آموزههای شکل میگیرند. دوره دوم، با مرزبندی این جریانها آغاز و به پردازش و صورت بندی فکری و اعتقادی آن ها می انجامد. بر این اساس زمینه برای اندیشیدن روشمند و منسجم به سیاست و حکومت فراهم میشود و تمدن اسلامی در آستانه عصر تدوین و نگارش آثار در حوزه سیاست قرار میگیرد.
کتاب حاضر بررسی تحول اندیشه سیاسی در دوره زمانی میانه عصر تکوین تا آستانه عصر تدوین، می¬پردازد. این دوران، که تاکنون از دیدگاه اندیشه سیاسی چندان مورد توجه قرار نگرفته است، نزدیک به سه قرن را در بر میگیرد. این کتاب آگاهیهای سودمندی از تاریخ اندیشه سیاسی اسلام، در اختیار دانشجویان و دانشجویان قرار می دهد و در درس های مربوط به اندیشه سیاسی اسلام، در دو مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد علوم سیاسی، میتواند به عنوان منبع مورد استفاده قرار گیرد.
انتشارات دانشگاه مفید در راستای رسالتی که در زمینه تقویت و گسترش زیرساختهای پژوهشی در عرصه علوم انسانی با رویکرد اسلامی دارد، اقدام به انتشار این اثر پژوهشی نموده است. انتشارات دانشگاه مفید این اثر گرانسنگ را با امید به اعتلای روز افزون این شاخه از علم و رسیدن به جایگاه در خور توجه در رشد و توسعه دانش و معرفت نظری و عملی جامعه اسلامی، به تمامی دوستداران علم و دانش تقدیم میکند و از تلاش نویسنده فرهیخته دکتر سید علی میرموسوی و ارزیاب محترم جناب دکتر احمد رضا یزدانی مقدم و تمام عزیزانی که در مراحل مختلف خلق این اثر مشارکت نمودهاند، خاضعانه سپاسگزاری مینماید و پذیرای نظرات اصلاحی یا تکمیلی و همچنین نقد و بررسی آثار منتشره با رعایت اصول علمی میباشد.
انتشارات دانشگاه مفید
در این کتاب می خوانید:
فهرست مطالب
مقدمه ناشر 9
دیباچه 11
بخش نخست
پیدایش و تکوین
فصل یکم / زایش خرد سیاسی اسلامی 31
1. خرد سیاسی پیش از اسلام 32
1ـ1. زندگی و سامان سیاسی قبیله 34
2ـ1. عقلانیت سیاسی قبیله 38
2. پیامبر و امت؛ از دعوت تا دولت 42
1ـ2. مکه: دعوت و استقامت 44
2ـ2. مدینه؛ امت و دولت 49
3ـ2. خرد سیاسی اسلامی 54
خلاصه و جمعبندی 68
فصل دوم / اندیشه و آیین خلافت 71
۱. معمای خلافت و شیوههای جانشینی 72
۱ـ۱. استخلاف 77
۲ـ۱. شورای نخبگان 80
3ـ1. بیعت عمومی 85
۲. آیین اخلاقی حکمرانی 90
خلاصه و جمعبندی 105
فصل سوم / فرقههای کلامی و چالشهای سیاسی 107
۱. امویان: ایدئولوژی جبر 110
۲. شیعه؛ امامت عادلانه و آرمانی 115
۳. خوارج: آموزه تکفیر و خشونت 125
۴. قدریه: آموزه اختیار 128
۴. مرجئه: آموزه ارجا و شهروندی 133
5. معتزله؛ در جستوجوی راهی میانه 137
۶. جنبش اعتراضی و فرجام انقلابی 142
خلاصه و جمعبندی 144
بخش دوم
اقتباس و پردازش
درآمد 149
فصل چهارم / بازسازی و احیای اندیشه ایرانی 151
۱. ابنمقفع؛ نخبهگرای دیوانسالار 157
۱ـ۱. کلیله و دمنه؛ آیین ملک داری در آینة عقل 161
۲ـ۱. نامه تنسر؛ بازسازی شاهی آرمانی 174
۳ـ۱. آیین عقلانی حکمرانی 182
۲. شعوبیگری 205
خلاصه و جمعبندی 208
فصل پنجم / مذاهب فقهی و فقه سیاسی اهل سنت 213
۱. پیدایش فقیهان و تأسیس مذاهب فقهی 214
۱ـ1. ابوحنیفه؛ فقیه اهل رأی 215
2ـ1. مالک؛ فقیه اهل حدیث 220
۳-۱. شافعی؛ راه سوم 222
۴ـ۱. ابنحنبل؛ متن مدارِگذشتهگرا 231
۲. ابویوسف؛ بنیانگذار فقه سیاسی 237
خلاصه و جمعبندی 247
بخش سوم
در آستانة تدوین؛ کلام سیاسی
فصل ششم / تشیع، امامت عادلانه و آرمانی 253
۱. امامیه 253
۱ـ۱. امام صادق7 ؛ بنیانگذاری مذهب 254
2ـ1. تداوم امامت 267
۲. زیدیه 271
1ـ2. نخستین انشعاب 273
2ـ2. قاسم رَسّی و صورتبندی اعتقادی 274
3. اسماعیلیه 286
1ـ3. اسماعیلیة نخستین 288
2ـ3. امامت و اقتدار سیاسی 293
خلاصه و جمعبندی 300
فصل هفتم / معتزله؛ خردگرایی و امامت انتخابی 303
1. خردگرایی و شریعت عقل 307
2. عدالت؛ اختیار و مسئولیت 312
۳. امر به معروف و نهی از منکر 318
۴. امامت؛ پیمان و انتخاب 323
1-4. ماهیت و وجوب امامت 324
2-4. شیوههای تعیین امام 325
3-4. ویژگیها و شرایط امام 329
4-4. وظایف و قلمرو اقتدار امام 332
خلاصه و جمعبندی 336
فصل هشتم / اشعری؛ تأسیس کلام سیاسی اهل سنت 339
1. پیدایش و برآمدن 340
۲. عقل در حصار نقل 345
3. کسب و استطاعت؛ در میانة جبر و اختیار 353
4. پیامدهای سیاسی «کسب» 363
5. نظریة امامت؛ میان گذشته و آینده 366
1ـ5. مفهوم و شرایط خلافت 367
2ـ5. شیوة تعیین خلیفه 369
3ـ5. بازخوانی تاریخ خلافت 372
خلاصه و جمعبندی 376
خاتمه 379
تأمل بر برخی نتایج 379
کتابنامه 393
نمایه مفاهیم و اصطلاحات کلیدی 403