عمومی | دانشگاه علوم پزشکی زنجان

معاون غذاوداروی دانشگاه علوم پزشکی زنجان در همایش ملی فارماکوویژیلانس و ایمنی دارو اظهار کرد: گزارش عوارض جانبی مصرف داروها، یک مسئولیت است

معاون غذاوداروی دانشگاه علوم پزشکی زنجان در همایش ملی فارماکوویژیلانس و ایمنی دارو اظهار کرد:
گزارش عوارض جانبی مصرف داروها، یک مسئولیت است
دکتر مریم نوبرانی با بیان اینکه گزارش عوارض جانبی مصرف داروها طبق آیین‌نامه مربوطه که توسط وزیر وقت هم ابلاغ شده، به عنوان یک مسئولیت برای حرفه پزشکی شناخته شده است، گفت: به این عوارض باید به عنوان یک مسئولیت و با حساسیت ویژه توجه کرد.
پایگاه خبری وبدا – زنجان، دکتر مریم نوبرانی صبح دوشنبه ۱۶ اسفندماه در اولین همایش ملی فارماکوویژیلانس و ایمنی دارو در سالن اجلاس مرکز همایش‌های بین‌المللی روزبه دانشگاه علوم پزشکی زنجان، با بیان اینکه این همایش در راستای برنامه‌های مرکز ملی ثبت و بررسی ایمنی و عوارض ناخواسته فرآورده‌های سلامت‌محور و از مجموعه برنامه‌های آمورشی مرتبط با گزارش و ثبت عوارض جانبی داروهاست، اظهار امیدواری کرد: همایش مذکور به شناخته شدن هرچه بیشتر مفهوم فارماکوویژیلانس و گسترش فعالیت‌های مرتبط با آن در کشور با توجه به اهمیت و تاثیر مستقیمی که بر سلامت عمومی دارد، منجر شود.
وی افزود: این کارگاه در سطح مقدماتی با مشارکت who و مرکز مونیتورینگ اوسالا برگزار می‌شود و دو سطح بعدی پیشرفته هم در سال ۱۴۰۱ برگزار خواهد شد.
معاون غذاوداروی دانشگاه علوم پزشکی زنجان درخصوص مصرف و ایمنی داروها یادآور شد: همیشه باید یک عدم قطعیت از ایمنی داروها در ذهن داشته باشیم و قبول کنیم که همه‌ی داروها برای افراد در همه شرایط مکانی و زمانی، ایمن نمی‌باشد.
به گفته‌ی دکتر نوبرانی بروز عارضه جانبی برای داروها به واسطه مصرف آنها علاوه بر داشتن جنبه‌های مالی و تحمیل هزینه‌هایی بر سیستم سلامت، تبعات اجتماعی هم دارد. به این معنی که سلب اعتماد به تولید داروها، سیستم سلامت و کادر درمان و به ویژه سلب اعتماد از دولت و بروز مرگ‌ومیر و ناخوشی، تبعاتی دارد که توجه به آنها بسیار اهمیت دارد. بنابراین از منظر نظارتی فارماکوویژیلانس، یک نیاز و راهی برای ایجاد سیستم کارآمد، پایدار و مرتبط با ایمنی دارو و اعتماد عمومی به داروست.
وی با بیان اینکه تامین داروهای باکیفیت، کارآمد، مناسب و همچنین اطمینان از استفاده مناسب آنها، مسئولیت دولت‌هاست و مسئولیتی‌ست که با گسترش صنعت داروسازی رشد کرده تصریح کرد: صنعت داروسازی در جهان و دانشگاه‌ها، امروزه بیشتر از هر زمان دیگری نیازمند پرداختن به برنامه‌های آموزش مصرف منطقی داروها و همچنین پایش دارودرمانی (مراقبت از دارو) است.
معاون غذاوداروی دانشگاه علوم پزشکی زنجان تعریف who از فارماکوویژیلانس را علم و فعالیت‌های مرتبط با تعیین، ارزیابی، فهم و جلوگیری از اثرات نامطلوب و هر مسئله مرتبط با دارو عنوان کرد و افزود: علم فارماکوویژیلانس بیش از ۵۰ سال عمر دارد .
دکتر نوبرانی ادامه داد: در سال ۱۹۶۳ در شانزدهمین گردهمایی who ، نیاز به عملکرد سریع در رابطه به انتشار سریع اطلاعات عوارض دارویی مطرح شد و این طرح منجر به انجام پروژه تحقیقاتی who به صورت پایلوت و در نهایت شکل‌گیری برنامه بین‌المللی پایش عوارض دارویی در سال ۱۹۶۸ توسط who شد که از سال ۱۹۶۸ نیز کشورهای متعدد ازجمله ایران (سال ۱۳۷۷) به این برنامه بین المللی پیوست و نهایتا در سال ۱۹۹۲ انجمن بین المللی فارماکوویژیلانس به شکل رسمی فعالیت خود را آغاز کرد.
وی با بیان اینکه داروها برای ورود به بازار، نیاز به مجوز دارد و اساساً تحت یکسری آزمایشات سخت است، ابراز کرد: یکی از مهمترین نگرانی‌ها در این خصوص، محدودیت هایی است که به ویژه در مورد فازهای یک تا سه مطالعات بالینی وجود دارد.
معاون غذاوداروی دانشگاه علوم پزشکی زنجان افزود: فازهای یک تا سه مطالعات بالینی در شرایط کاملاً تعریف شده، با تعداد بیمار مشخص، سن و جنس، شرایط بیماری و طول پیگیری کاملا مشخص است و لذا، مهمترین نگرانی، محدودیت هایی‌ست که این نوع آزمایشات دارند و اساساً در این نوع آزمایشات علمی، الزاما همه عوارض جانبی ثبت و گزارش نخواهد شد. بنابراین لازم است که یکسری اطلاعات را بعد از استفاده دارو در شرایط واقعی جامعه، به ویژه در مورد عوارض جانبی نادر، داشته باشیم.
به گفته‌ی دکتر نوبرانی داروها اساسا برای نجات زندگی انسان‌ها تولید می‌شوند چراکه مردن به دلیل بیماری اجتناب‌ناپذیر است ولی به خاطر مصرف دارو مورد پذیرش نیست.
وی با بیان اینکه فارماکوویژیلانس است که مشخص می‌کند یک فرآورده دارویی همچنان در بازار بماند یا نه، گفت: فارماکوویژیلانس به جهت اینکه همچنان کدام داروها را در بازار دارویی داشته باشیم، اهمیت دارد.
دکتر نوبرانی اظهار کرد: عوارض بسیاری از داروها قابل پیشگیری‌ست. بنابراین با گزارش به موقع آنها و اقدامات عملی بعدی می‌توان از بروز این عارضه در دسته بعدی از بیماران جلوگیری کرد و اهمیت این جلوگیری در این است که مدیریت این عارضه‌ها، هزینه بسیار زیادی به سیستم سلامت وارد می کند و در بسیاری از موارد، عوارض مصرف داروها هزینه بیشتری از درمان دارد.
معاون غذاوداروی دانشگاه علوم پزشکی زنجان افزود: اساس کار در فارماکوویژیلانس گزارش است که شامل گزارش داوطلبانه است و آن چیزی که در کشور ما به نام کارت‌های زرد می‌شناسیم و شکل پیشرفته گزارش سیستماتیک است که ممکن است در سطوح مختلف وجود داشته باشد.
وی با بیان اینکه کلیه‌ی دستگاه‌های دولتی ازجمله دانشگاه‌ها، بیمارستان های دولتی و خصوصی همه موظف به گزارش عوارض جانبی شدند، ادامه داد: گزارشات در محدوده‌ی داروهای شیمایی و گیاهی، فرآورده‌های بایولوژیک، تجهیرات پزشکی، فرآورده‌ها خونی و واکسن‌ها (اهمیت آن در پاندمی کرونا برای همه مشخص شد) و فرآورده‌های طبیعی و سنتی می‌باشد.
این مسئول تصریح کرد: حوزه کاری و تحت پوشش فارماکوویژیلانس غیر از عوارض جانبی که راس فعالیت‌هاست، ارتباط بسیار معناداری با پوشش خطاهای داروپزشکی دارد. با فارماکوویژیلانس به راحتی می‌شود داروهای تقلیی را مورد ارزیابی قرار داد و عدم کارایی با فارماکوویژیلانس معنی می‌یابد و در شکل پیشرفته، با فارماکوویژیلانس فعالیت‌های مرتبط با سوء مصرف داروها و تداخل‌های دارویی هم مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. بنابراین شناخت این حوزه‌ها بسیار اهمیت دارد.
به گفته‌ی دکتر نوبرانی قبل از طرح همه این موارد، باید فرهنگ گزارش عوارض جانبی را در ابتدا در کادر درمان و حرفه پزشکی ایجاد کنیم و ضرورت این نوع آموزش‌ها هم ایجاد و تصحیح فرهنگ آن است.
معاون غذاوداروی دانشگاه علوم پزشکی زنجان با بیان اینکه فارماکوویژیلانس علیرغم سابقه‌ی نه چندان طولانی، رشد بسیارخوبی در فعالیت‌هایش دارد، خاطرنشان کرد: وجود این برنامه‌ها در کشورهایی مثل ایران بسیار اهمیت دارد و اساساً هیچ محدودیتی ندارد و به دلیل نوع محصولاتی که در همه‌ی کشورها استفاده می‌شود، الزاما با کشورهای دیگر هم یکی نیست. لذا فعالیت‌های فارماکوویژیلانس در هر کشوری باید انجام شود.
وی افزود: تفاوت‌های ژنتیکی هم می‌تواند در تنوع عوارض جانبی داروها موثر باشد هرچند عادات و رژیم‌های غذایی و استفاده از داروهای گیاهی و سنتی می‌تواند عوارض جانبی داروها را تحت تاثیر قرار دهد.
دکتر نوبرانی با بیان اینکه فارماکوویژیلانس تلاش می‌کند سودمندی و زیان، کارایی و ریسک‌های مرتبط با داروها را به نحوی که منجر به پیشگیری از عوارض سوء در بیماران شود ارزیابی کند، گفت: فارماکوویژیلانس تلاش می‌کند با یافتن مشکلات دارویی، آنها را در زمان معین، مقرر و کاملاً به‌روز اطلاع‌رسانی کند و همچنین با مراقبت و بهبود بیمار، ایمنی مرتبط با مصرف دارو را گسترش دهد. لذا، هدف اصلی فارماکوویژیلانس، بهبود دارودرمانی است.