سبکشناسی رمان سالهای ابری با رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی
پژوهش «سبکشناسی رمان سالهای ابری اثر علیاشرف درویشیان، با رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی» به کوشش کتایون قهرمانی، در قالب پایاننامه انجام شد.
این پژوهش، مطالعهای میانرشتهای در راستای دستیابی به دادههایی است که بتواند جزئیات دقیقتری درباره مناسبات زبان و قدرت در اختیار بگذارد. این تحقیق، به دنبال آن است تا دریابد آنچه را که سبک نویسنده میخوانند و به ویژگیهای زبانی وی نسبت میدهند، چگونه چیزی جز بازتولید روابط قدرت از طریق متن نیست؟
جامعه آماری این تحقیق، رمان چهار جلدی سالهای ابری و جمعیت نمونه، دوازده داستان منتخب از آن به شکل تصادفیِ نظاممند است. این پژوهش، به روش توصیفی تحلیلی و با تلفیق سبکشناسی لایهای (واژگانی، بلاغی، نحوی، ایدئولوژی) و تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف انجام شده است.
یافتههای پژوهش نشان میدهد در سطح توصیف: سبک رمان حسی و وجه آن محاورهای است و رابطه معناداری میان واژگان با ایدئولوژی و قدرت وجود دارد؛ به استناد این مطالعه، در سطح تفسیر، درویشیان، نویسندهای اجتماعی و واقعگراست، بسامد بالای ویژگیهای زبانی چون استعاره، مجاز، کنایه، توصیف، مکررگویی، مترادفگویی، پوشیدهگویی در خدمت بیان واقعیتهای اجتماعی قرار دارد و بسامد بالای وجوه اخباری و التزامی در خدمت نشان دادن روابط فرادستی فرودستی است؛ در سطح تبیین: این رمان بر بنیاد گفتمان دووجهی رنج و فرج شکل گرفته است و بسامد بالای باورهای عوامانه و خرافات، در خدمت شکلگیری گفتمان تبعیض، گفتمان جهل، و گفتمان تقدیرگرا قرار دارد؛ ایده رئالیسم سوسیالیستی به مثابه بنایدئولوژی درویشیان، ساختمندی و پیوستگی متن را شکل داده است؛ و ویژگیهای سبکی شاخص در رمان، از رهگذر مطالعه پیوند میان ایدئولوژی پنهان متن با لایههای چهارگانه واژگانی، نحوی، بلاغی و ایدئولوژی قابل بازیابی است.