سومین نشست کرونا و امر اجتماعی دوشنبه ۱۷ مرداد ۹۹ با حضور دکتر ابراهیم حاجیانی و دکتر رضایی به صورت آنلاین برگزار شد.

در این برنامه ابراهیم حاجیانی با بیان اینکه پیمایش ها می توانند ابزاری برای فهم نحوه نگرش مردم باشند، در بخش اول سخنان خود به روندها و دغدغه‌های این پیمایش‌ها اشاره کرد و گفت: طبعا در موجهای مختلف مطالعاتی که توسط موسسات در شرایط کرونایی انجام شده، دغدغه هایی بوده که همین کرونایی بودن، وجه مشترک آنها بوده است. اول اینکه این پیمایشها به میزان نگرانی مردم از این بیماری پرداخته اند که نشان می دهد از همان آغاز شیوع کرونا تا الآن ادامه داشته است. بخش دیگر رضایت از عملکرد نهادها و مراکز بهداشتی و درمانی بوده که اکثریت رضایت داشته اند. اعتماد به دولت، تاثیر کرونا بر روی مسائل اقتصادی و معیشتی مردم، تاثیر کرونا بر زندگی شخصی، نگاه جامعه به دولت و حکمرانان و سیاستهای آنها در این شرایط، تاثیر کرونا بر همگرایی و همبستگی مردم، تجربه های شخصی مردم در این شرایط اعم از تجربه شرکت در کلاسهای مجازی، خواندن کتابهای الکترونیک، دورکاری و ... ازجمله روندهایی بوده که در این پیمایشها مورد بررسی قرار گرفته اند. اما با توجه به استمرار بحران، ملاحظاتی وجود دارد و باید توصیه هایی داشته باشیم که محققان مسائل اجتماعی در مطالعات آینده آنها را دنبال کنند.

اولین نگرانی ما درباره آینده کرونا و آینده جامعه ایران، تغییرات رفتار و سبک زندگی مردم است. از این حیث که آیا ممکن است کرونا باعث شود که تعلقات بومی و محلی و اجتماعی مردم ایران، ضعیف تر از آنچه که هست شود یا خیر. نگرانیهایی در این زمینه وجود دارد که امکان گرایش بیشتر به مصرف رسانه ای خارج کشور، سوق یافتن الگوهای اوقات فراغت به سمت فراغتهای پر خطر، بروز سبک های زندگی وسواسی و اضطرابی و ... از این جمله اند. لذا تغییرات سبک زندگی مهم هستند و باید به آنها توجه کنیم و امیدواریم که این تغییرات، تغییرات مخربی نباشند. نگرانی بعدی ما این است که آیا انزوایی که ناشی از شرایط کرونایی به وجود آمده، بر آینده همبستگی اجتماعی اثر خواهد گذاشت یا خیر. باید بدانیم که مناسبات اجتماعی بالاتر از خانواده که در شغل، تحصیل و در فضای ملی تعریف میشوند، با توجه به تغییر مدل این موارد، تکلیفشان چه خواهد شد. لذا باید روند آنها مرتباً ردیابی و پایش شود. موضوع سوم، مساله تاب‌آوری‌ست. از لحاظ جامعه شناختی نگرانی ما این است که جامعه چقدر تاب تحمل کرونا را خواهد داشت و میزان افسردگی، اضطرابها و ...، در همین حد خواهد ماند یا بیشتر خواهد شد. لذا باید رصد مستمری داشته باشیم و از روی آنها به مدیران و متولیان رسانه ای، مذهبی و دینی در حل مشکل مردم کمک کنیم. ارزیابی سیاستهای دولت مورد دیگریست که باید مورد مطالعه قرار گیرد. دولت تا اینجا نشان داده که در اداره جامعه از جمله تعطیلی برخی مغازه ها، اعمال قرنطینه، محدودیت در مسافرتها و ... تواناییهایی دارد اما از اینجا به بعد خیلی مهم است. اینکه دولت در بخش های حمایتی و حمایت از کسب‌وکارهای خرد و آسیب‌دیده و از خانوارهای آسیب پذیر، چه حمایتی به عمل آورد. لذا مسائلی مثل سیاستهای دولت برای قرنطینه، تولید واکسن و تولید دارو و توزیع عادلانه آنها، نکات مهمی هستند که در آینده باید مورد بررسی قرار گیرند.به طور کلی باید گفت همگرایی جامعه با دولت در مبارزه با کرونا بسیار مهم است و تاب‌آوری جامعه و تداوم پایداری‌اش منوط به این است که سیاستهای دولت را بپذیرند و آنها را عادلانه و منصفانه تلقی کنند. لذا کلیه این موارد باید طی تحقیقات بعدی مورد توجه قرار بگیرند.

در بخش بعدی برنامه عبدالعلی رضایی درباره اثرات ‌بحران کرونا بر تغییر روال‌های عادی زندگی اظهار داشت: این بحران از این حیث که نسلهای زنده چنین چیزی یادشان نمی آید، واقعا بی سابقه است و وجه بارز آن که خیلی به چشم می آید، برهم خوردن روال‌های عادی زندگی‌ست. این روال‌های عادی نقش مهمی در معنا دادن به زندگی دارند که در ایام عادی به آنها توجه نمی‌کنیم ولی در شرایط بحرانی، از حالت پس‌زمینه ای بین‌الاذهانی خارج می‌شود.

این جامعه‌شناس با نامعلوم دانستن شرایط حاضر ادامه داد: با وضعیت جدیدی مواجه هستیم که مهم ترین مشخصه آن، نامعلومی و ابهام است. لذا مساله مهمی‌ست که در تصمیم‌سازیها باید به آن توجه کرد. سیاستگذاری در دوره ای اتفاق می‌افتد که سیاستها وضع مشخصی ندارند و باید همزمان به سناریوهای دیگری توجه شود. بنابراین برنامه ریزی با سناریوهای متعدد، درس اولی‌ست که این بحران‌ها میدهند. در این شرایط به‌خصوص روابط خانوادگی و دوستانه دچار خلل شده و باید فکر کرد ظرفهای همبستگی قدیم که تا امروز داشته ایم، با چه چیزی جایگزین خواهد شد و باید فهمید آنچه که برای تولید و بازسازی همبستگی اجتماعی جایگزین می‌شود، چیست. باید به آن فکر کرد چراکه اولین گام برای بسیج جامعه، همین همبستگی‌ست که باید به آن توجه و آن را زنده نگه داشت. لذا باید ظرف‌های همبستگی اجتماعی را تقویت کرد.

مساله بعدی، مساله فضای مجازی و دسترسی ها و برابری فرصتهاست. وقتی بخش بزرگی از جمعیت کشور درگیر فضای مجازی شده، پس مساله مهمی‌ست که باید آن را جدی گرفت. آوردن آموزش به فضای مجازی، بخشهایی از جامعه را محروم کرد و باید برای این مساله فکرهایی کرد چون تصوری که از دولت شکل میگیرد، مربوط به این افراد است. آنچه که ما در ایران داریم، مازاد بر آنچه که ناشی از مسائل کروناست، فقدان انسجام و چندصدایی آشکار در دولت است. دولت در معنای عامش باید مکانیزم‌های حل منازعه و اجماع‌سازی داخلی خود را به کار گیرد که تصور عمومی از دولت در مبارزه با این بیماری، این نباشد که بخشهای مهمی از نهادها، منارعات خود را اولویت می‌دهند. لذا قبل از دعواهای سیاسی باید کارآمدتر شوند.

او در پایان افزود: نوع تعامل دستگاه سیاسی با مردم بسیار مهم است. دولت در تعامل با جامعه باید فکر کند که مردم باشعورند و حتی‌الامکان شعور مردم را دستکم نگیرند چرا که تصور مردم از دولت و نوع تعامل دولت با جامعه است که مسائل امر اجتماعی را می‌سازد.