به کار بردن زمین اقتصادی ترین راه برای دفن زباله های شهری و صنعتی است. خاک‌های رسی کف مراکز دفن زباله، طیف وسیعی از تغییرات pH را تجربه می‌کنند. محاسبه میزان اسیدی شدن خاک نیاز به دانش کافی درباره ظرفیت بافرینگ خاک دارد. ظرفیت بافرینگ تا حد زیادی وابسته به ظرفیت تبادل کاتیونی و میزان کربنات خاک است. برای جداسازی و خالص‌سازی بخش های مختلف خاک از روش‌های فیزیکی و شیمیایی استفاده می‌شود. روش شیمیایی جداسازی بخش‏ های مختلف خاک برای بررسی مکانیسم‌های جذب فلزات سنگین در خاک بکار می رود. ته نشینی ذرات با استفاده از سانتریفیوژ، روشی مطلوب برای جداسازی فیزیکی بخش های مختلف خاک است که برآورد عملکرد آن با استفاده از پراش پرتو ایکس انجام می شود. این پژوهش تاثیر بخش های مختلف بنتونیت با دامنه خمیری زیاد و خاک واگرای قزوین با دامنه خمیری کم را که به روش فیزیکی جداسازی شده است در ظرفیت بافرینگ آن مورد بررسی قرار داده است. به‌منظور بررسی کمی نحوه قرارگیری کانی های موجود در نمونه ها در بخش های مختلف استخراج شده و همچنین بررسی راندمان خالص سازی با استفاده از سانتریفیوژ و تاثیر این فرآیند در ظرفیت بافرینگ رس های موردمطالعه از پراش پرتو ایکس استفاده شده است. ظرفیت بافرینگ از روش تیتراسیون و درصد کربنات با استفاده از روش کربنات زدایی به دست آمده است. در این پژوهش تابع توانایی بافرینگ به منظور محاسبه دقیق ظرفیت بافرینگ خاک تعریف شده است.افزایش ۱۴۰ درصدی فاصله قله تا خط پایه کانی کربنات در بخش اول جدا شده از بنتونیت با سرعت ۲۰۰۰rpm نسبت به نمونه اصلی، افزایش ۱۳۹ درصدی توانایی بافرینگ خاک را در پی داشت. نتیجه نمودار اشعه ایکس نمونه‌ها نشان داد که کانی کربنات و کوارتز به‌طور کامل در فرآیند جداسازی با سرعت ۲۰۰۰rpm تا ۴۰۰۰rpmاز بنتونیت جداسازی شده و این نشان‌دهنده آن است که طیف اندازه دانه‌های این دو کانی در بنتونیت گسترده نمی‌باشد و افزایش خلوص این کانی‌ها در این بخش‌ها به‌طور کامل اتفاق افتاده است اما در خاک واگرای قزوین به لحاظ طیف گسترده اندازه دانه‌های کوارتز و کربنات، این کانی‌ها در تمامی بخش‌ها تشریک‌مساعی دارند اگرچه نتایج آزمایش بافرینگ نشان می‌دهد که با توجه به افزایش ۱۲ درصدی توانایی بافرینگ بخش اول خاک واگرای قزوین نسبت به نمونه اصلی و فاصله زیاد توانایی بافرینگ بخش اول با دیگر بخش‌ها، تجمع کربنات در بخش اول همانند بنتونیت بسیار زیاد است. اضافه کردن اسید به خاک قزوین برای تنظیم pH=۷ سبب شسته شدن پولک¬های رسی پوشیده بر سطح کوارتز و کربنات شده و این فرآیند باعث شد تا پراش پرتوایکس مقدار واقعی‌تری از این کانی ها را اندازه‌گیری کند.
کلمات کلیدی: بنتونیت، خاک قزوین، خالص‌سازی، بافرینگ، پراش پرتوایکس.

---

ارائه دهنده: آقای مهندس صادق نظری، دانشجوی کارشناسی ارشد رشته مهندسی عمران گرایش محیط زیست
استاد راهنما: آقای دکتر وحیدرضا اوحدی، استاد رشته مهندسی عمران گرایش ژئوتکنیک
استاد ممتحن: آقای دکتر محمدرضا طهماسبی، دانشیار رشته مهندسی عمران گرایش راه و ترابری
استاد ممتحن:آقای دکتر صلاح الدین حمیدی، استادیار رشته مهندسی عمران گرایش ژئوتکنیک