عمومی | دانشگاه یزد

چالش کم آبی و تدبیر دانشگاه یزد

در این گزارش آمده است محدودیت منابع آب که واقعیتی فراگیر و پیش رونده دارد، واقعیت آشکار رویاروی جامعه ایرانی است. با ملاحظه ابعاد عمیق و خطیر این موضوع و جوانب گوناگون فنی، فرهنگی، ساختاری، اجتماعی و اقتصادی درگیر در مسأله چند لایه "آب" لزوم طراحی بسته هایی جامع و هماهنگ برای سازگاری با پدیده کم آبی در سطوح گوناگون بر کسی پوشیده نیست.
به غیر از تدابیر و اصلاحات ساختاری و عمومی لازم، و با توجه به تفاوت نوع و شکل این معضل در نواحی گوناگون جغرافیایی کشور، طراحی راهکارهای منطقه ای و محلی نیز بر اساس ویژگی های جغرافیایی و دانش بومی در هر ناحیه، ضروری به نظر می رسد.
این گزارش می افزاید؛ یزد، که در طول تاریخ با معضل "آب" مواجه بوده و با ابتکار و سخت کوشی کویرنشینان و بهره گیری از منابع محدود آبی در قالب "قنات" موفق به مهار طبیعت، سازگاری با آن و تمدن سازی در قلب کویر شده، در سال های اخیر با شکلی خاص و حاد از محدودیت منابع آب مواجه گردیده است. در حقیقت با از میان رفتن بخش بزرگی از منابع ارزشمند آب از نظر کمی و کیفی و همچنین کاهش همزمان نزولات آسمانی، اکنون این خطه به طور فزاینده ای با کم آبی روبرو گردیده است، بگونه ای که از یک دهه پیش به انتقال آب از حوزه مجاور احتیاج پیدا کرده و هم اینک بخش بزرگی از نیاز مصرفی آب شرب در نقاط اصلی جمعیتی استان از همین محل تأمین می گردد. براین اساس و در جهت تلاش برای طراحی راهکارهایی بلندمدت، دانش بنیان، راهبردی و همه جانبه با درخواست نماینده مردم یزد در مجلس شورای اسلامی و با پیشنهاد، همراهی و همکاری دانشگاه یزد، تشکل "کانون تفکر آب" در دانشگاه یزد راه اندازی شد.

سابقه
در ادامه این گزارش درخصوص سابقه این کانون توضیح داده شده است موضوع ایجاد کانونی که بصورت عمیق، جامع، علمی و فارغ از مباحث سیاسی و یا بخشی به موضوعات مرتبط با آب استان یزد بپردازد از سال گذشته در دستور کار شورای گسترش دانشگاه یزد قرار گرفت. پس از تدوین گزارش توجیهی کانون تفکر آب از سوی معاونت پژوهشی دانشگاه یزد، این گزارش شامل اهداف، راهبردها و برنامه ها، مورد تصویب شورای مذکور قرار گرفت و با ایجاد آن موافقت بعمل آمد. متعاقب آن کانون تفکر آب استان یزد از ابتدای سال ۹۶ فعال گردید. مزیت ایجاد این کانون را میتوان در پیشنهاد راه حل های یکپارچه، خردمندانه، علمی و جامع از ابعاد اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی برای مسأله راهبردی مدیریت آب استان در محورهای تامین، انتال، توزیع و مصرف خلاصه نمود.
ساختار
به گزارش دبیرخانه کانون های تفکر دانشگاه یزد این کانون به عنوان تشکلی تخصصی، فراگیر و بدون وابستگی نهادی و اداری ایجاد گردیده است. اعضای کانون را استادان برجسته دانشگاهی از تخصصهای مرتبط با موضوع آب، مدیران علاقمند و صاحبنظر در زمینه آب، خبرگان و مجربین تشکیل میدهند. جلسات این شورا بصورت دوهفته یکیار با حمایت حوزه معاونت پژوهشی دانشگاه یزد و با دستور کار قبلی در دانشگاه یزد تشکیل میگردد. البته بجز افراد فوق که تعداد آنان به پانزده نفر میرسد، بصورت موردی و به عنایت به دستور کار جلسه از دیگر صاحبنظران نیز دعوت میگردد تا بصورت مدعو در جلسه کانون حضور یافته و نسبت به موضوعات مطروحه ارایه طریق نمایند. مضافا اینکه درب کانون به روی صاحبنظرانی که ایده یا پیشنهادی در مورد موضوعات کلان مرتبط با آب استان داشته باشند باز است و از حضور آنان در جلسه و دریافت نقطه نظرات آنان استقبال میگردد.

اقدامات انجام شده
"کانون تفکر آب" تشکلی نوپا محسوب می شود و قریب به یکسال از آغاز به کار آن می گذرد. فهرست کوتاهی از فعالیت های انجام یافته در این مدت بدین شرح است:
الف. تدوین روندهای قانونی و چارجوب های اجرایی
ب. تعیین اعضای اصلی
ج. انتخاب دبیر
د. تشکیل جلسات منظم (۲۲ جلسه در سال ۱۳۹۶)
ه. بررسی و معرفی مباحث و چالشهای اصلی آب استان یزد در قالب محورهای دوازده گانه و اولویت بندی آنان بشرح ذیل:
۱- تغییرات آب و هوایی (اقلیم) و آثار آن بر منابع آب استان
۲- تشریح سیمای منابع آب استان یزد
۳- مدیریت مصرف آب در بخش‌های: کشاورزی، شرب، صنعت و خدمات
۴- آب و آمایش سرزمین
۵- مباحث مرتبط با آب و توسعه
۶- انواع راهکارهای دسترسی به منابع آب جدید شامل: انتقال آب، آب‌های ژرف و آب مجازی
۷- حفاظت کمی و کیفی منابع آب
۸- بازچرخانی آب و بهره گیری از آب‌های غیرمتعارف
۹- مباحث حقوقی آب
۱۰- مباحث زیست محیطی و تاثیر آن بر کیفیت و کمیت آب
۱۱- جنبه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آب
۱۲- ظرفیت‌سازی وآموزش نیروهای ماهر و کارآمد در زمینه آب
از محورهای فوق تا کنون سه محور در دستور کار قرار گرفته اند. در اولین گام  اقلیم و آب و هوا طی جلسات متعدد مورد بحث و بررسی قرار گرفته، پس از آن تحلیلی از وضعیت فعلی منابع آب استان انجام گردیده که هر دو این موضوعات منجر به صدور بیانیه در برگیرنده اجماعی از نظرات اعضا شده است. متن این بیانیه ها در پیوست این گزارش منعکس گردیده است. در گام سوم موضوع مدیریت مصرف آب مورد توجه قرار گرفته که دستور کار جلسات پایانی سال ۹۶ را تشکیل داده است. به همین ترتیب نه محور دیگر یکی پس از دیگری در دستور کار قرار میگیرند.

حضور فعال در هفته پژوهش
در ادامه این گزارش آمده است به مناسبت هفته پژوهش، به کانون تفکر آب به عنوان نهادی که چالشهای آب را مورد بررسی قرار داده و در مورد آن تدبیر میکند پیشنهاد گردید تا در این هفته که با مشارکت دانشگاه یزد و سایر مراکز علمی، پژوهشی و اجرایی استان یزد برگزار میگردید حضور فعال داشته باشد. کانون از این امر استقبال نموده و پنلی را تحت عنوان «تغییرات اقلیمی» برگزار نمود. در این پنل تخصصی، اعضای کانون به تبیین موضوع تغییرات اقلیم در سطوح بین المللی، منطقه ای و محلی پرداختند و به سوالات شرکت کنندگان پاسخ دادند. همچنین، اولین بیانیه کانون که پیرامون تغییرات اقلیم انتشار یافته بود برای حضار تشریح گردید و ابعاد تغییر اقلیم و اثرات آن مورد بحث قرار گرفت.
تولید محتوی
در پایان آمده است خروجی های کانون تفکر آب در مرحله نخست در قالب بیانیه هایی با اجماع عمومی و پشتوانه علمی خواهد بود که می تواند به عنوان ملاحظاتی فرادستی در مجموعه سیاست گزاری و مدیریتی استان مورد توجه قرار گیرد و در امر تصمیم سازی در ابعاد کلان مدیریت آب استان نقش سازنده و موثری ایفا نماید. درگام بعد مجموعه مباحث و جمعبندیهای انجام شده میتوانند منجر به معرفی راهکارهای محلی و منطقه ای در راستای مدیریت صحیح و اصولی آب در بخشهای مختلف مصرف گردند.
همانگونه که ذکر گردید کانون به عنوان تشکلی تخصصی، مستقل و فراگیر ایجاد گردیده است. بنابراین می تواند به عنوان بازوی مطمئن و توانمند مشاوره ای در خدمت مدیران ارشد استان و حتی سیاست گزاران ملی قراگرفته و در مسیر تولید اسناد توسعه ای و تدوین راهبردها و خط مشی های اساسی مرتبط با آب عمل نماید