میراث مکتوب- بیست و هشتمین اثر از مجموعه تاریخ و جغرافیای موسسه پژوهشی میراث مکتوب به انتشار دفتر اول از مجلد دوم کتاب «افضل التواریخ (روزگار و زندگانی شاه طهماسب اول صفوی ۹۳۰-۹۸۴ ه.ق)» اختصاص یافت. تالیف این اثر از سوی فضلی خوزانی اصفهانی (قرن یازدهم هجری) صورت گرفته است. استاد دکتر احسان اشراقی عضو پیوسته فرهنگستان علوم و استاد پیشکسوت تاریخ دانشگاه تهران و قدرت‌الله پیشنماززاده کار تصحیح و تالیف مقدمه اثر را بر عهده داشته‌اند.

دکتر اشراقی و پیشنماززاده در مقدمه این اثر نوشته‌اند: فضلی خوزانی کتاب خود را از شیخ صفی‌الدین اسحاق اردبیلی (۶۵۰-۷۳۵ ه.ق) آغاز و وقایع و رخدادهای روزگار صفویان تا پایان سلطنت شاه عباس اول (قرن دهم و یازدهم) را در سه مجلد تالیف کرده است. کتاب حاضر، آن گونه که خوزانی خود نوشته، دفتر اول از مجلد دوم این مجموعه است که به وقایع پنجاه و چهار سال پادشاهی شاه طهماسب اول پرداخته و با مرگ او این دفتر را به پایان می‌رسد».

خوانندگان در ادامه مقدمه چنین می‌خوانند: «مولف همانگونه که در دیباچه مجلد اول آورده از زمان طفولیت به تاریخ و سیَر علاقه داشته و لحظه‌ای از مطالعه تاریخ غافل نمانده بود. و مثل آبا و اجدادش که در سلک دودمان صفوی قرار داشتند وی نیز در سال ۱۰۲۶ ه.ق در معیت شاه عباس اول در قشلاق گنجه (قریه دانشی قراباغ) بدستور این پادشاه به سمت وزارت پیکرخان ایگرمی دورت قاجار و حاکم اُلکای بَردع و اَران (قراباغ) منصوب گردید».

بنا به نوشته اشراقی و پیشنماززاده، خوزانی در نتیجه مطالعه فراخنای زمانی تاریخ پنجاه و چهار ساله سلطنت شاه طهماسب سعی دارد بنمایاند که از نهادینه شدن دستورالعمل‌های شاه طهماسب ساختار قدرتمندی برپا شد که اقتدار دولت شاه عباس اول استقرار همان اقدامات است.

در مقدمه این اثر مصححان اذعان دارند که در مطالعات و بررسی‌های میشائیل رُربون Rohrborn Krause michael درباره صفویه که بین سال‌های ۶۵-۱۹۵۹م انجام پذیرفت از افضل التواریخ به عنوان یکی از سرچشمه‌های خطی معتبر یاد می‌کند. این پژوهش در ایران تحت عنوان نظام ایالات در دوره صفویه با ترجمه کتابشناس و مترجم اندیشمند فقید استاد کیکاووس جهانی‌تری در دسترس می‌باشد.

بنا به آنچه در مقدمه آمده است، عنوان‌گذاری و تقسیم مطالب کتاب از اول تا پایان سلطنت شاه طهماسب اول به صورت گاهشماری سال‌های پادشاهی و ذکر سال و عنوان وقایع که به همراه نام سال ترکی مطابق آن، با ثبت تاریخ هجری قمری می‌آید، هر سال با قشلاق پایان یافته و با وصف بهار به نظم و نثر و برپایی جشن نوروز و شادمانی ایرانیان و کارسازی خلاقی و دادرسی از مظلومان آغاز می‌گردد.

مولف این اثر به غیر از ماده تاریخ، از سیاق نیز بی‌بهره نبوده است و از استاد المحاسبین روزگارش نیز یاد کرده است و در برگ‌های پایانی [۲۷۴ر تا ۲۷۵پ] جدولی از احفاد و اولاد شاه طهماسب و امرا و افسران قبایل قلمرو صفویه را آورده است.

افضل التواریخ دربردارنده روزگار و زندگی شاه طهماسب از سال ۹۳۱ ه. ق تا سال ۹۸۴ ه.ق است.

«نمایه» عنوان بخش آخر این کتاب است. در این بخش آیات، کسان، جایها، مشاغل و مناصب، گروه‌ها، خاندان‌ها، اقوام و طوایف و اقشار (ملل و نحل)، کتب و رسالات و همچنین ترکیبات، اصطلاحات و واژگان، تدوین شده و در اختیار خوانندگان قرار گرفته است.

کتاب«افضل التواریخ (روزگار و زندگی شاه طهماسب اول (۹۳۰ -۹۸۴ه.ق)» در ۶۲۷ صفحه با جلد شومیز با قیمت ۱۰۰ هزار تومان و با جلد سخت با قیمت ۱۲۰ هزار تومان از سوی موسسه پژوهشی میراث مکتوب منتشر شده است.

این روزها که چاپ نخست این اثر به بازار کتاب عرضه شده است، دکتر احسان اشراقی، مورخ و استاد پیشکسوت رشته تاریخ در بستر بیماری است. موسسه پژوهشی میراث مکتوب از درگاه خداوند متعال برای ایشان عافیت و طلب خیر دارد.

مریم مرادخانی

نسخه اصلی خبر