در ادامه سلسله نشست های پروژه هویت ایرانیان، نشست «از غیریت تا هویت : تحلیلی زبانی ادبی بر هویت ایرانیان و زبان عربی» با همکاری پروژه هویت ایرانیان، بخش زبان عربی دانشگاه شیراز و انجمن علمی بخش زبان عربی با سخنرانی آقای دکتر شهریار نیازی استاد زبان وادبیات عربی دانشگاه تهران ودبیر کمیته فرهنگ مرکز الگوی پیشرفت ایرانی اسلامی، آقای دکتر سید فضل الله میرقادری استاد دانشگاه شیراز و آقای دکتر موسی عربی استاد بخش عربی دانشگاه شیراز، در سالن دکتر شهیدی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شیراز برگزار شد .
در ابتدای این نشست دکتر موسی عربی، استاد زبان و ادبیات عرب دانشگاه شیراز دبیر کمیته هویت ایرانیان وزبان عربی به تشریح اهداف برگزاری نشست پرداخت و بر ضرورت برگزاری چنین نشست هایی در جهت تصمیم گیری های کلان در جامعه تاکید کرد و نشست« از هویت تا غیریت» را اولین نشست تخصصی در رابطه زبان عربی و هویت در سطح دانشگاه شیراز دانست و از معاونت پژوهشی دانشگاه شیراز و پروژه هویت ایرانیان برای برگزاری چنین نشست هایی تقدیر کرد.
دکتر شهریار نیازی استاد دانشگاه تهران به عنوان اولین سخنران نشست بود. دکتر نیازی با این طرح این موضوع که زبان عربی ومتن قرآن تا چه میزان وبه چه شکل بر هویت بخشی ایرانیان موثر بوده است وآیا می توان تفکیکی بین اسلام وزبان عربی قائل شد به سیر تاریخی تعامل ایرانیان با زبان عربی و استفاده از سرمایه های انسانی وفرهنگی شکل گرفته از این تعامل پرداخت وبیان داشت ایرانیان ضمن حفظ زبان فارسی در دو سطح آوایی و دستوری که حامل هویت ایرانی است و بدون اینکه از لهجه های عربی تاثیر بپذیرند ومانند کشورهای مصر و الجزائر و ... مستعرب شوند، زبان عربی معیار را که همان زبان قرآن است پذیرفتند و بسیاری از آثار برجسته علمی وفرهنگی را که تا امروز در جهان عربی تدریس می شود به رشته تحریر در آوردند وترکیب هویت ایرانی اسلامی را به وجود آورند و این هویت ایرانی اسلامی در دوران صفویه به نقطه عطف خود رسید تا اینکه پای غربی ها به جنوب ایران باز شد و در زمان قاجار و در نهایت در دوران پهلوی شاهد پدید آمدن هویت سه پاره یعنی ایرانی - اسلامی - غربی شدیم و در این میان مردم که به معقتدات دینی پایبند بودند دچار یک بحران هویتی شدند تا اینکه با پیروزی انقلاب اسلامی، حرکت موازی هویت ایرانی اسلامی به مسیر خود برگشت و مرزهای هویتی و فرهنگی که در دوران پهلوی بسته شده بود بر روی جهان عرب و جهان اسلام را باز کرد و ایران امروز به مانند گذشته در سطح منطقه وجهان اسلام وعرب همواره الهام بخش شد.
این استاد دانشگاه در این خصوص اظهار داشتند هر چند ما نتوانستیم از این گشایش مرزها در سطح فرهنگی آنگونه که باید بهره ببریم وبیشتر استفاده امنیتی کردیم اما به لحاظ اینکه انقلاب اسلامی منادی اسلام ناب و اسلام کرامت انسانها و اسلام جهانی و عدالت محور است ونه اسلام داعشی و فرقه ای ، می توان از این فرصت استفاده کرد و با خوی فرهنگی که از گذشته داشته ایم هویت فرهنگی خود را با دنیا به اشتراک بگذاریم.
عضو مرکز الگوی پیشرفت ایرانی اسلامی در بخش دیگری از صحبتهای خود به سرمایه های فرهنگی وعلمی که دانشمندان ایرانی در طی قرنها که نمونه آن در کتابهای یتیمه الدهر تا خریده القصر وجود دارد اشاره کرد وبیان داشت این سرمایه های هویت بخش، حاصل تلاش و کوشش ایرانیان بوده است که می توان با تکیه بر آنها و الهام گرفتن، راه آینده را در پیش گرفت. ایشان در پایان ضمن تاکید بر اهمیت هویت تاریخی اظهار داشت که نباید در گذشته ماند و وشعوبی فکر کرد چرا که هویت در تمدن باز می شود و به مسیر خود ادامه می دهد.
دکتر سید فضل الله میرقادری استاد دانشگاه شیراز دیگر سخنران این نشست ابتدا به بررسی تعاریف هویت پرداخت و به هویت دینی ارتباط ایرانیان با اسلام پرداخت و بیان داشت ایرانیان که پیرو همان پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک بودند به استقبال اسلام رفتند و با آموزه های کامل اسلام در این زمینه شاهکارهای ادبی و هنری وعلمی به زبان عربی خلق کردند که همه از سر میل باطنی بوده است وی در این خصوص به اشعار عربی مولانا جلال الدین بلخی که به ۱۸۰۰ بیت می رسد اشاره کرد وهمچنین به ذکر مثالهای دیگری از اشعار عرفانی فارسی متاثر از منابع اسلامی وعربی پرداخت.
این استاد دانشگاه با اشاره به انواع هویت اعم از فردی و صنفی وجمعی وملی و... به جای هویت جهانی از هویت جامع نام برد که در پرتو آن می توان از تمام ابعاد هویتی و وجودی انسان صحبت کرد و به همبستگی رسید و با ذکر موانع این همبستگی و برطرف کردن آنها به مهمترین عناصر اتحاد ملت ها یعنی باورهای دینی ومکتبی که جهت دهنده هستند اشاره کرد.
دکتر سید فضل الله میرقادری به جلوه های تعامل بین هویت ایرانی و زبان عربی یعنی قرآن و روایات وشعر و نثر پرداخت و هر کدام را به صورت جداگانه در آثار ایرانیانی چون حافظ و مولانا وسعدی و دیگر ادیبان مورد تحلیل و بررسی قرار داد و عربی ستیزی را ناشی از جریانات دین ستیزانه و ساده انگارانه وافکار استعماری دانست .
دکتر موسی عربی عضو هیات علمی دانشگاه شیراز سخنان خود را تحت عنوان : از هویت یابی تا هویت سازی : بررسی موردی اشعار دینی شاعران عربی سرای فارس ارائه داد.
این استاد دانشگاه در ابتدا با بررسی مفهوم هویت به معنای مدرن آن، به سیال بودن عناصر هویت اشاره کرد و با تشریح رویکرد قرآن به مفهوم هویت به دو وجه تمایز و همبستگی اشاره کرد واظهار داشت عناصری مانند رنگ و زبان و نژاد در نگاه قرآنی به عنوان مولفه های سیال وتمایز مطرح است و مفاهیم فطری وانسانی مانند توحید و عدالت به عنوان مولفه های ثابت وهمبستگی مورد توجه است از همین رو با تحلیل اشعار دینی شاعران ایرانی به خصوص شاعران استان فارس به عنوان محل تلاقی هویت ایرانی اسلامی و با رویکرد هویت یابی پیوسته این نکته مورد توجه قرار می گیرد.
عضو هیات علمی دانشگاه شیراز عنوان کرد ایرانیان زبان عربی را به عنوان ابزاری برای نشر مفاهیم توحیدی و عدالت ورزی قرار دادند و غیریّت در شعر این شاعران، ظالمان و مخالفان ارزشهای دینی وانسانی بوده اند نه مسائل نژادی و زبانی، مساله ای که در شاهکارهای ادبیات فارسی چون شاهنامه نیز مشهود است و تلاش فردوسی پیوسته مبارزه ظلم و نشر مفاهیم توحیدی و عدالت جویانه بوده است و اگر جایی مساله نژاد و زبان ومطرح می شود در ذیل همان افکار توحیدی و عدالت محوری و دعوت به خوبی ها ودوری از کژی هاست.
این استاد دانشگاه اشعار عربی شاعرانی چون سحاب نی ریز، ملامحمد نامداری، موید الدین شیرازی را مورد بررسی قرار دادند وبیان داشت که این اشعار عربی در کنار اشعار فارسی که حامل یک روح هستند، به عنوان ذخایر هویتی که پیوسته بر مفاهیم فطری واسلامی مانند توحید وعدالت تاکید دارد می تواند راهبردی ملی وحتی جهان شمول برای هویت سازی مورد توجه وتحقیق قرار گیرد.
دکتر موسی عربی در پایان بر این نکته تاکید کرد که اگر روح اشعار عربی ایرانیان مورد توجه قرار گیرد به راحتی می توان جریانات شعوبی و نژادپراستانه و ضد اسلامی را از جریانات دینی و اسلامی تفکیک کرد و حتی بسیاری از چالشهای موجود بین ایران و جهان عرب با این رویکرد قابل حل خواهد بود.
در پایان نشست حاضران در جلسه با پرسش در خصوص مسائل مطرح شده پرداختند .