عمومی | پژوهشگاه فضایی ایران

گزارش شرکت در "سومین دوره آموزشی پروژه بین‌المللی ماهواره دانشجویی کوچک"

اپسکو یک سازمان بین‌المللی برای گسترش همکاری‌های چندجانبه بین‌المللی در حوزه فناوری فضایی و کاربردهای آن است که رسماً در سال ۲۰۰۵ با امضای اساسنامه سازمان توسط کشورهای عضو تاسیس شد.

اکنون، هشت کشور شامل ایران، چین، ترکیه، پاکستان، بنگلادش، مغولستان، تایلند و پرو عضو این سازمان هستند. بیش از ۴۰ شرکت کننده از ۸ کشور عضو اپسکو در این مراسم حضور داشتند که از ایران یک تیم پنج نفره به سرپرستی آقای دکتر طالب عبدالهی، عضو هیات علمی پژوهشگاه فضایی ایران به همراه دو دانشجوی مقطع دکترا از دانشگاه صنعتی شریف، یک دانشجوی ارشد از دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی و یک دانشجوی کارشناسی از دانشگاه صنعتی امیرکبیر در این مراسم حضور داشتند.

اولین دوره آموزشی این پروژه در قالب یک اردوی تابستانی ۲۰ روزه با همکاری اپسکو در سال ۲۰۱۷ و به میزبانی Beihang University در شهر پکن در کشور چین برگزار شد. هدف از این دوره، آموزش مهندسی الزامات و نحوه طراحی سیستمی ماهواره‌های کوچک بود. دومین دوره آموزشی این پروژه در قالب یک اردوی تابستانی ۱۹ روزه با همکاری اپسکو در سال ۲۰۱۸ و به میزبانی Middle East Technical University در شهر آنکارا در کشور ترکیه برگزار گردید.

در این دوره نیز یک تیم پنج نفره از ایران به سرپرستی دکتر عبدالهی به عنوان سرپرست گروه به همراه ۴ دانشجو از دانشگاه‌های ایرانی فوق‌الذکر شرکت داشتند که در آن طراحی زیرسیستمی ماهواره‌های کوچک به همراه آموزش‌های عملی ارائه شد. به منظور توسعه دستاوردهای آموزشی دو دوره قبلی، دوره سوم به منظور آشنایی شرکت‌کنندگان با فرایند تجمیع، یکپارچه‌سازی و آزمون ماهواره‌ها همراه با آموزش‌های عملی در شهر شانگهای برگزار گردید.

پروژه بین‌المللی SSS با هدف آموزش دانشجویان و اعضای هیات علمی کشورهای عضو اپسکو در زمینه علوم و فناوری فضایی رسما در دسامبر سال ۲۰۱۶ با برگزاری جلسه شروع به کار پروژه در شهر پکن آغاز شد. این پروژه از سه ماهواره به نام‌های SSS-۱، SSS-۲A و SSS-۲B تشکیل شده است که ماهواره SSS-۱ یک ماهواره سنجشی و حدوداً ۳۰ کیلوگرمی و دو ماهواره دیگر ماهواره‌هایی مکعبی و حدوداً ۴ کیلوگرمی هستند.

ماموریت اصلی این پروژه ایجاد یک منظومه ماهواره‌ای متشکل از سه ماهواره در یک مدار خورشید آهنگ ۵۰۰ تا ۷۰۰ کیلومتری است که ماهواره بزرگ‌تر در مرکز واقع شده و ماهواره‌های مکعبی که مجهز به زیرسیستم پیشرانش هستند، در فاصله حداکثر ۵۰۰ کیلومتری در اطراف آن قرار خواهند گرفت، تا ارتباط بین ماهواره‌ای برقرار شود. این ماهواره‌ها افزون بر ارتباط با یکدیگر، هر یک به‌صورت جداگانه با ایستگاه‌های زمینی هم در ارتباط خواهند بود. افزون بر برقراری ارتباط بین ماهواره‌ای، تصویربرداری با وضوح ۵۰ تا ۱۰۰ متر، مانیتورینگ ترافیک هوایی و اندازه‌گیری ذرات باردار در یونسفر از ماموریت‌های دیگر ماهواره SSS-۱ است.

بودجه در نظر گرفته شده برای این پروژه ۳.۲ میلیون دلار است که از محل حق عضویت پرداخت شده توسط کشورهای عضو تامین می‌شود. از این مبلغ، ۱ میلیون دلار برای ماهواره SSS-۱، ۵۵۰ هزار دلار برای ماهواره SSS-۲A، ۵۵۰ هزار دلار برای ماهواره SSS-۲B، ۸۰۰ هزار دلار برای آموزش پژوهشگران در قالب سه اردوی تابستانی و برگزاری جلسات مرور فازهای مختلف پروژه و ۳۰۰ هزار دلار برای پرتاب ماهواره‌ها در نظر گرفته شده است که توسط پرتابگر چینی انجام خواهند شد. پس از برگزاری جلسات مکرر، اپسکو در قالب سه قرارداد مجزا مسوولیت ساخت ماهواره SSS-۱ را به دانشگاه بیهانگ در شهر پکن، ماهواره SSS-۲A را به دانشگاه SJTU در شهر شانگهای و ماهواره SSS-۲B را به مرکز تحقیقات فضایی Tubitak در شهر آنکارا محول کرد.

با توجه به تجارب خوب موجود در مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی کشور، دانشگاه بیهانگ طی قرارداد جداگانه‌ای مسئولیت طراحی، ساخت و تست بخش‌های مهمی از ماهواره SSS-۱ را به پژوهشگاه فضایی ایران محول کرد. پژوهشگاه فضایی ایران در راستای توسعه تعامل با دانشگاه‌ها و مشارکت هر چه بیشتر این مراکز در پروژه‌های فضایی و بهره‌مندی حداکثری از ظرفیت‌های داخلی در اجرای این پروژه، در قالب سه قرارداد مجزا جمعاً به ارزش ۲.۵ میلیارد تومان طراحی زیرسیستم تعیین و کنترل وضعیت این ماهواره را به دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی، زیرسیستم محموله تصویربرداری را به دانشگاه صنعتی شریف و زیرسیستم مخابرات باند اس را به دانشگاه صنعتی امیرکبیر محول کرد.

با توجه به این‌که یک پرتابگر چینی وظیفه پرتاب این ماهواره را بر عهده دارد، فرصت بسیار مغتنمی فراهم می‌شود تا دستاوردهای فضایی پژوهشگران ایرانی با یک پرتابگر خارجی عملیاتی شود. در این راستا یکی از نکات مهم در اجرای این پروژه، امکان کسب سابقه فضایی برای المان‌های فضایی تولید شده در پژوهشگاه فضایی ایران نظیر حسگر خورشید، مغناطیس‌سنج، چرخ عکس‌العملی و گشتاوردهنده مغناطیسی است که در صورت کسب مجوزهای لازم از کارفرمای چینی بر روی این ماهواره نصب خواهند شد و در یک پروژه عملیاتی بین‌المللی به‌کار خواهند رفت.