«نمایشگران پرده‌نشین؛ اجراهای اعتراضی زنان قاجار»
در رابطه با زندگی روزمره زنان ایرانی و به‌ویژه نمایش‌های خصوصی زنانه در دوره قاجار پژوهش‌های اندکی انجام شده است. انجام مطالعات جامعه‌شناختی بیطرفانه در این حوزه ضروری است. در این پژوهش با توجه به خلا ذکرشده، یکی از ابعاد زندگی روزمره بخشی از زنان ایران در دوره قاجار بررسی شده تا بتواند با شناخت تاریخی که از گذشته زن ایرانی به‌دست می‌آید، با رویکرد متفاوتی به تبیین نمایش‌های خصوصی دوره قاجار بپردازد. در واقع این پژوهش، بازخوانی یکی از ابعاد زندگی زن ایرانی در دوره قاجار است که هدفش بررسی چگونگی بازتاب آن در نمایش‌های رایج آن دوران است. چنین پژوهشی از یک سو به مسائل خاص زنان می‌پردازد و دغدغه‌ها و خواسته‌های نیمی از جمعیت جامعه را بررسی و موشکافی می‌کند و از سوی دیگر، به مسائل و موضوعات ادبی و هنری گوناگون مرتبط با زنان می‌پردازد.
نمایش‌های زنانه ایران دوره قاجار که کتاب نمایشگران پرده نشین: اجراهای اعتراضی زنان قاجار به آن اختصاص یافته است، تشریح می‌کند که چگونه اجراهای پنهان زنان در این دوره از کلیه امکانات موجود و از هر فرصت کمی بهره می‌برند تا از طریق به سخره‌گرفتن اصول اجتماعی جامعه مردسالار به ارکان چنین نظامی حمله کنند. «آلما گشتاسب» در این کتاب تشریح می‌کند که چگونه نمایش‌های زنان دوره قاجار ایران در لفافی از طنز و شوخی به آن وجوهی که جامعه مردسالار با توسل به آنها قدرت خود را تثبیت می‌کند، حمله مینماید. جدیترین، خصوصی‌ترین، پنهانی‌ترین اسرار زناشویی گستاخانه و بی‌پروا برون‌افکنی میشوند. با همین اوصاف نامتعادلترین حقوق حقه، ناعادلانهترین جایگاه در بردار جنسیتی و نامنصفانهترین نسبتهای بیولوژیکی با زبانی سرشار از کنایه و طنز مطرح میشوند.
آنچه در کتاب نمایشگران پرده نشین: اجراهای اعتراضی زنان قاجار به‌طور فصیحی مطرح شده، تشریح اجراهای زنانه‌ای است که نه‌تنها قابلیت خوانش‌های تئاتری دارد، بلکه به افشاگری جهانی دست می‌زند که تعمدی در پنهان‌کردن آن وجود داشته است. به‌منظور حصول به این مهم گشتاسب با توسل به نظریه کارناوال باختین، شادی و بازی‌های نشاط آور زنانه دوره قاجار و سال‌های متعاقب آن را واکنش طبیعی و چاره‌ناپذیر در مقابل فشارهای روحی و روانی می‌داند. این بازی‌ها که در خلال ساعات غیبت مردان از خانه و امکان تجمع زنان در یک محل اتفاق می‌افتاده، در امنیت حیاط‌های محفوظ در ورای دیوارهای بلند خانه‌ها و در پستوها و اغلب دور از انظار جنس مرد اجرا می‌شده است.
آلما گشتاسب در این کتاب به‌طور مفصل به نقش اعتراضی این نمایش‌ها می‌پردازد و به‌درستی استدلال می‌کند که امیال سرکوب‌شده جنسی، تقلیل ارزش جنسیتی زن و محدود‌کردن آنها در چاردیواری خانه و به‌ویژه سرگرم‌کردن زنان به امور خانه‌داری و انکار حقوق اجتماعی آنها، بحث‌های عمده این نمایش‌ها بوده است. خواندن این کتاب نه‌تنها به علاقه‌مندان تئاتر، بلکه به متخصصان مسائل اجتماعی و تحصیل‌کنندگان موقعیت زنان در جامعه توصیه می‌شود.
«زنان قاجاری : محبوس اندرون»، «کارناوال پنهان : قیام در اندرون»، «نمایش شادی : گسستن از اندرون»، «کارناوال زنانه : آتش در اندرون» عنوان فصل‌های این کتاب است که به‌همراه یک سخن پایانی مجموعاً در ۹۶ صفحه گرد آمده است.
این کتاب به‌زودی از سوی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات وارد بازار نشر خواهد شد.