وبا یک بیماری اسهالی واگیردار است که توسط میکروبی به نام ویبریوکلرا ایجاد می‌شود .

از کل موارد ابتلا ۸۰% بدون علامت و ۱۵% بصورت اسهال معمولی می‌باشد؛ و فقط در ۵% موارد، بیمار دچار اسهال حاد آبکی می‌شود که خطر کم آبی شدید را به همراه دارد.

بنابراین مبتلایان به هرگونه اسهال شدید باید بلافاصله به یکی از مراکز بهداشتی درمانی یا بیمارستان مراجعه نمایند . امکانات نمونه برداری رایگان جهت بیماری وبا در تمامی مراکز و پایگاههای سلامت جامعه، خانه های بهداشت  و بیمارستانها امکان پذیر است .

علائم:

از زمان ورود عامل بیماری‌زا به بدن تا بروز نشانه‌ها به طور متوسط ۲ تا ۳ روز طول می‌کشد که به طور ناگهانی با مدفوع روان و آبکی و استفراغ گاه به گاه بروز می‌کند.

مهمترین علائم بیماری به این شرح می‌باشد:

۱- احساس پری و غرغر شکم و به دنبال آن اسهال آبکی شدید با دفعات اجابت مزاج مکرر

۲- نداشتن دل درد و دل پیچه

۳- استفراغ بدون حالت تهوع قبلی

۴- نداشتن تب و یا تب خفیف در کودکان

۵- دفع مدفوع با ظاهر مایع شفاف آغشته به ماده لزج سفید رنگ با حالت آب برنجی و معمولاً بدون بو

۶- عدم وجود خون در مدفوع.

۷- گرفتگی ماهیچه‌ها بخصوص پشت ساق پا.

۸- عطش فراوان.

راه‌های انتقال:

منبع اصلی این بیماری، آب و مواد غذایی آلوده

به میکروب وبا است و از روش‌های زیر منتقل می‌شود:

الف) تماس غیرمستقیم:

۱- آشامیدن آب آلوده:

از آنجایی که میکروب وبا می‌تواند در آب زنده بماند آشامیدن آب آلوده موجب انتقال بیماری می‌شود (معمولاً این آلودگی، ثانویه بوده و از طریق دفع غیربهداشتی فاضلاب و نشت آن به منابع آب آشامیدنی صورت می‌گیرد.)

۲- مصرف سبزی و میوه شسته نشده و یا شستشوی آن با آب آلوده.

۳- استفاده از آب آلوده در تهیه غذاهای خام یا نیم پز . غذاهای پخته هم ممکن است پس از تهیه بوسیله دست و یا مگس آلوده شوند.

۴- استحمام یا شنا در آب آلوده.

۵- آلودگی یخ در مسیر تولید و توزیع.

۶- تغذیه کودکان و نوزادان با بطری (آلوده) بجای شیر مادر.

ب) تماس مستقیم:

آلودگی می‌تواند از طریق دست آلوده، تماس با مدفوع و استفراغ بیماران و یا لوازم آلوده بیمار منتقل شود.

تشخیص:

تشخیص قطعی این بیماری از طریق انجام آزمایش مدفوع در بیمارانی که مشکوک به وبا هستند صورت می‌گیرد. لذا در صورت وجود علائم قبل از مصرف هرگونه آنتی‌بیوتیک به پزشک مراجعه نمایید.

درمان:

مهمترین خطری که بیماران مبتلا به وبا را تهدید می‌کند کم‌آبی‌های شدید است که در صورت عدم درمان با کاهش آب و پتاسیم همراه بوده و به مرگ بیمار  منجر می‌شود. لذا جهت پیشگیری از این عارضه در صورت ابتلا به اسهال به ترتیب ذیل عمل کنید:

- مراجعه سریع به یکی از مراکز بهداشتی درمانی یا بیمارستان.

- مصرف مایعات به مقدار فراوان (بهترین مایع محلول «او آر اس» ORS است و در صورت در دسترس نبودن مصرف دوغ و آب میوه‌های طبیعی رقیق شده مثل آب سیب توصیه می‌شود).

طرز تهیه محلول «او آر اس» (ORS) :

محتویات یک بسته پودر «او آر اس» (ORS) را در یک لیتر (۴ لیوان) آب جوشیده سرد شده حل نمایید و پس از هر بار اجابت مزاج به میزان کافی به بیمار بدهید. محلول را می‌توان تا ۲۴ ساعت در یخچال نگهداری نمود (توجه نمایید این محلول اگر بیشتر از ۱۲ ساعت در محیط خارج از یخچال باشد قابل استفاده نیست).

چگونه می‌توان از ابتلا به بیماری وبا پیشگیری نمود؟

۱- برای آشامیدن، شستشو و پخت و پز از آب آشامیدنی سالم استفاده نمایید. (پرهیز از مصرف آب غیرمطمئن نظیر آب چشمه، رودخانه، چاه آب و یا آبی که به منظور آبیاری فضای سبز به کار می‌رود).

۲- قبل از مصرف میوه و سبزی آنها را به طریقی که گفته خواهد شد ضدعفونی نمایید.

۳- هنگام مسافرت از مصرف یخ، سبزی و سالاد که به سلامت آن اطمینان ندارید خودداری نمایید.

۴- در صورتی که برای تغذیه کودک از بطری استفاده می‌کنید بلافاصله بعد از هر وعده، شیر باقی مانده را دور ریخته و بطری را به دقت بشویید.

۵- به منظور پیشگیری از نفوذ فاضلاب به آب‌های سطحی، هنگام مسافرت و گردش خارج شهر اصول بهداشتی دفع فضولات انسانی را رعایت نمایید.

۶- مواد غذایی و آشامیدنی را از دسترس حشرات دور نگه دارید.

۷- قبل از تهیه و صرف غذا، بعد از دست زدن به مواد غذایی خام و بعد از اجابت مزاج دست‌های خود را با آب و صابون مایع بشویید و همیشه ناخن‌های خود را کوتاه نگه دارید.

۸- جهت حفظ حالت اسیدی معده مصرف لیمو یا آبلیموی تازه و یا ماست را همراه انواع مواد خوراکی خام و پخته افزایش دهید.

۹- از مصرف ماهی‌های صید شده از رودخانه‌های آلود به فاضلاب خودداری نمایید.

۱۰- از نگهداری مواد غذایی خام و پخته در کنار یکدیگر در یخچال پرهیز نمایید.

۱۱- از مصرف آب منبع‌های کنار معابر و آب توزیعی در اتوبوس‌ها پرهیز نموده و از لیوان شخصی و یا یکبار مصرف استفاده کنید.

۱۲- از خرید مواد غذایی فله بدون مشخصات بهداشتی خودداری نمایید.

۱۳- از تهیه مواد غذایی از فروشندگان دوره گرد پرهیز نمایید.

۱۴-از مصرف غذا در رستوران‌ها و اغذیه فروشی‌هایی که نکات بهداشتی را رعایت نمی‌کنند جداً خودداری نمایید.

اگر به شبکه آب آشامیدنی عمومی دسترسی نداشتیم چه کنیم ؟

۱- از آب بطری دارای مشخصات بهداشتی استفاده نمایید.

۲-قبل از مصرف آب آن را به مدت یک تا ۵ دقیقه بجوشانید.

۳-آب را به طریق زیر ضدعفونی کنید: یک قاشق غذاخوری سرصاف پودر پرکلرین (۱۵ گرم) را در یک بطری تیره رنگ حاوی یک لیتر آب حل نمایید. محلول بدست آمده کلرمادر نام دارد و اگر ۳ تا ۷ قطره از این محلول را به یک لیتر آب اضافه نمایید. پس از نیم ساعت، آب، سالم و قابل استفاده خواهد بود.

.

نحوه صحیح شستشوی دست‌ها:

-ابتدا دست‌ها را با آب جاری خیس نموده و به مقدار کافی صابون مایع بردارید.

- حداقل به مدت ۲۰ ثانیه دست‌ها را به طوری که تمام قسمت‌ها کاملاً شسته شود به هم بکشید.

- بین انگشتان و زیر ناخن‌ها را کاملاً تمیز نمایید.

- در انتها دست‌ها را آبکشی نموده وخشک نمایید.

میوه‌جات و سبزی‌جات را چگونه ضدعفونی کنیم؟

مرحله اول: پاکسازی.

پاک کردن و شستشوی گل و لای سبزی و میوه با آب سالم.

مرحله دوم:انگل زدایی.

به ازاء هر لیتر آب ۳ تا ۵ قطره مایع ظرفشویی را داخل ظرفی ریخته و سبزی و یا میوه را به مدت ۵ دقیقه در آن شناور نمایید. سپس آنها را با آب سالم کاملاً شستشو داده تا تخم انگل و باقیمانده مایع ظرفشویی کاملاً از بین برود.

مرحله سوم : ضدعفونی.

برای ضدعفونی و از بین بردن میکروب‌ها یک گرم (نصف قاشق چایخوری) پودر پرکلرین را در ۵ لیتر آب کاملاً حل نموده و سپس سبزی یا میوه را به مدت ۵ دقیقه در محلول حاصل غوطه‌ور نمایید.

مرحله چهارم: آبکشی با آب سالم.

سبزیجات پس از شستشوی مجدد با آب سالم، پاک شده و باقیمانده کلر قابل مصرف خواهد بود.

برای ضدعفونی سبزیجات می‌توان از محلول‌های ضدعفونی مجاز موجود در داروخانه ها استفاده نمود.

دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی البرز