کاربرد مطالعات اجتماعی در تبیین مسایل و آسیب های سالمندان و مراقبین خانوادگی بررسی شد
.
به گزارش خبرنگار پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری ، فریده مجیدی خامنه عضو هیئت علمی پژوهشکده مردم شناسی در این نشست گفت :سالمندی به عنوان پدیده قرن اخیر با بروز مسایل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی زیادی همراه گشته است.او با اشاره به اینکه آمارهای جمعیت شناسی به روشنی بیانگر افزایش جمعیت سالمند در سال های اخیر است تصریح کرد :به گونه ای که پیش بینی می شود تا بیست سال آینده با پدیده ای مانند انفجار سالمندی روبرو باشیم.
این پژوهشگر افزود: سالمندان به حمایت مراقبین خانوادگی یا اعضای خانواده خود، سخت نیازمند هستند؛از این رو مفهوم مراقبت و درکی که مراقبین خانوادگی از پدیده پرستاری از والدین سالمند دارند، به جهت بررسی کیفیت و کمیت مراقبت بسیار مهم است.
وی با بیان اینکه هدف از مطالعه حاضر تبین تجربه زیسته مراقبین خانوادگی یا فرزندان مراقب والدین سالمند است گفت : پژوهشگر با استفاده از رویکرد پدیدارشناختی هرمنوتیک با بکارگیری تکنیک مصاحبه نیمه ساختار یافته و ثبت گفته های ایشان و مشاهده عمیق، به تفسیر بیانات ایشان اهتمام ورزید.
چیستی مفهوم مراقبت از نظر مراقبین خانوادگی و تاثیرات اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی بر نحوه مراقبت
مجیدی خامنه پرسش اصلی تحقیق را چیستی مفهوم مراقبت از نظر مراقبین خانوادگی و تاثیرات اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی بر نحوه مراقبت اعلام و اظهار داشت : لذا ۱۶ خانواده از مشارکت-کنندگان در امر مراقبت از والدین سالمند ساکن در ناحیه شهران( شمالغرب تهران)، با بکارگیری روش گلوله برفی و با بیشترین تنوع مشارکت کننده( به لحاظ سن، جنس، وضعیت تاهل، میزان تحصیلات، وضعیت اشتغال) انتخاب و مورد پرسش واقع شدندو پژوهشگر با ثبت بالغ بر دویست متن مصاحبه با مشارکت کنندگان و تفسیر آنها، ۴۴۰ واحد معنایی، ۳۱ درون مایه فرعی و در نهایت ۹ درون مایه اصلی استخراج کرد .
او گفت : در یک جمع بندی از درون مایه ها، پژوهشگر دریافت که مراقبت از والدین سالمند تحت تاثیر عوامل فردی و غیرفردی متعددی است و این عوامل باعث می شود مراقبین خانوادگی با توجه به تفاوت ادراک، عملکردهای مختلفی داشته باشند.
مجیدی خامنه خاطرنشان ساخت :برخی مراقبت را تجربه مثبت و برخی تجربه ای منفی قلمداد کرده و در نتیجه استرس بیشتری را تحمل می کنند که در کیفیت و کمیت مراقبت تاثیر منفی داشته و برای سلامت و رفاه ایشان پیامدهای منفی دارد.
این پژوهشگر با بیان اینکه با رشد جمعیت سالمند و نیاز افراد ناتوان به مراقبت خانوادگی، محققان زیادی به مطالعه در زمینه مراقبت خانوادگی و تاثیرات آن و تجارب مراقبان خانوادگی از این پدیده پیچیده پرداخته اند گفت : در صورت تداوم مراقبت از سوی مشارکت کنندگان، عدم اجرای برنامه های حمایتی از سوی دولت، خانواده و نزدیکان، امکان افزایش خستگی و بار مسئولیت مراقب اصلی وجود دارد که این مسله منجر به سوءرفتار با فرد سالمند می گردد.
حمایت از مراقب اصلی به ویژه زنان
او گفت :حمایت از مراقب اصلی به ویژه زنان که بار اصلی مراقبت را بر دوش دارند، از افزایش اختلال در فعالیت های اجتماعی مراقب و روابط اعضا خانواده با سالمندان موثر است؛مطالعه بابائی( ۱۳۸۶) در خصوص مشکلات اجتماعی خانواده های مراقبت کننده از سالمند ناتوان در شهر کرج بر این نکات تاکید دارد.
مجیدی خامنه اولویت مهم مشارکت کنندگان را آموزش برای مراقبت بهینه اعلام کرد و گفت : اکثر مراقبت کنندگان از آن بی بهره هستند و آموزش رسمی و مدونی در این رابطه دریافت نکرده اند، لذا ضرورت برنامه ریزی برای آموزش مناسب خانواده ها در خصوص ناتوانی های سالمندان و کاستن از هراس آنها لازم است .
او گفت :مطالعه محمدی شاهبلاغی( ۱۳۸۵) در خصوص خودکارآمدی و فشار مراقبتی مراقبین عضو خانواده سالمندان مبتلا به آلزایمر در تهران بیانگر این مسله است که با وجود صعب و طاقت فرسا بودن مراقبت از بیماران مبتلا به آلزایمر در منزل، ولی ارزیابی مراقبین از این استرس، به گونه ای نیست که مراقبین آن را غیر قابل رویاویی تعبیر کنند و آموزش مناسب می تواند در ارتقا خودکارآمدی ایشان و اعتماد به نفس در مراقبت بسیار موثر باشد و رضایت از آن را رقم بزند.
ارتقای اعتماد به نفس و رضایت مراقبت کننده
وی خاطر نشان ساخت : از سوی دیگر بازخوردهای مثبتی که مشارکت کننده به عنوان پاداش زحمات، در ازاء مراقبت از والدین سالمند خود، از بیمار، اعضا خانواده و نزدیکان می بیند ، می تواند در ارتقای اعتماد به نفس و رضایت مراقبت کننده و ادامه مراقبت بسیار مثبت باشد.
او افزود :در مطالعه فرهادی و دیگران( ۱۳۹۵) تاثیر تفاوت های فرهنگی- اجتماعی و باورها در ارزیابی مفهوم مراقبت مورد تاکید قرار گرفته است.
عضو هیات علمی پژوهشکده مردم شناسی با بیان اینکه پژوهش حاضر نیز بیانگر دیدگاه های مثبت و منفی در خصوص مراقبت و معرفی عوامل مداخله گر در ایجاد این دیدگاه ها در مورد مراقبت است تصریح کرد: دیگر یافته های این پژوهش به این شرح است: فاکتورها و عواملی مانند سن، میزان تحصیلات، وضعیت سلامتی روحی و جسمی، میزان همکاری و مشارکت اعضا خانواده و بیمار با مشارکت کننده، وضعیت اقتصادی، نوع خانواده، میزان تاثیر باورهای مذهبی و فرهنگی در مورد مراقبت از والدین بر نوع ادراک مراقبین خانوادگی از مراقبت و پرستاری از والدین بیمار موثر است.
او گفت :آگاهی و اطلاع یافتن از نحوه مراقبت توسط مشارکت کننده، ویژگی های فردی مراقب و بیمار و نوع ادارکی که مشارکت کننده از ویژگی های خود، اعضا گروه و بیمار دارد، تجربه بار مراقبتی در نسل های گذشته ، سابقه ارتباطی موثر بین مراقب و سالمند و اعضا گروه، وجود و یا فقدان شبکه های حمایتی خانوادگی و رسمی ویژه سالمندان، فراهم بودن یا نبودن زمینه های مراقبت از سالمند در منزل چه به دلیل امکانات و تسهیلات و چه به دلیل دید مثبت و یا منفی دیگر اعضا خانواده در خصوص نگهداری از والدین سالمند در منزل از عوامل موثر بر مراقبت از والدین سالمند است.
مجیدی خامنه گفت : در مورد چند بعدی بودن مفهوم مراقبت و ادراک آن از سوی مراقبین خانوادگی، توافق کلی وجود دارد و همه محققان پذیرفته اند که مراقبان از مراقبت خود می توانند ادراک مثبت و منفی داشته باشند ولی همچنان در تعریف ابعاد مثبت از مراقبت توافق کلی ندارند( کیت و دیگران ، ۲۰۱۲. موتنکو ، ۱۹۸۹).
او تصریح کرد: آنچه که از این مطالعه بدست آمد تاکیدی بر این مسله است که عوامل مختلف فرهنگی و اجتماعی و سیستم های حمایتی رسمی، از طرف جامعه ای که مراقب و بیمار در آن قرار دارند، بر امر مراقبت و کیفیت و کمیت آن تاثیر دارد که در کنار آنها، عوامل فردی و شخصیتی مراقب و همچنین وجود یا فقدان تسهیلات و امکانات وی برای پرستاری از والدین سالمند در نوع ادراک وی از مراقبت تاثیر به سزایی دارد.
در ادامه این نشست علیرضا حسن زاده رییس پژوهشکده مردم شناسی و مصطفی ازکیا جامعه شناس به عنوان ناقدین این کرسی به بیان مواردی پرداختند و فریده مجیدی خامنه به عنوان سخنران به آنها پاسخ گفت .