استحکام هویتی به مثابه یک سرمایه اجتماعی دیرین و فرهنگی تهدید می شود
.
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری ، علیرضا حسن زاده رییس پژوهشکده مردم شناسی و عضو هیئت علمی پژوهشگاه این مطلب را در همایش ملی «مطالعات اجتماعی میراث فرهنگی » مطرح کرد .
او با بیان بخشی از مقاله اش با عنوان «وحدت ملی، میراث فرهنگی و محیط زیست» گفت : در حالی که توسعه پایدار بر مبنای دو رکن توسعه همسو با حفظ میراث فرهنگی و محیط زیست تعریف می شود، مدل ها و الگوهای توسعه در ایران در خلال یک صد سال اخیر، ما را با چالش هایی رو به رو می سازد، که می توان از آنها با نام هایی چون «زیست محیطی شدن فقر» و «قومی و میراثی شدن فقر» یاد کرد.
حسن زاده افزود : این چالش ها که به ویژه با ظهور بحران های طبیعی چون زلزله، خشکسالی، سیل و غیره از یکسو و مادی- پولی شدن توسعه و فعالیت های اقتصادی در ایران شدت گرفته است، پایداری و استحکام هویتی را به مثابه یک سرمایه اجتماعی دیرین و فرهنگی تهدید می کند.
رییس پژوهشکده مردم شناسی تصریح کرد : میراثی و فرهنگی شدن جامعه در برابر شئی و پولی شدن آن به عنوان یک الگوی مصرف کننده قرار دارد حال آنکه اقتصاد و صنعت میراث و نیز اقتصاد سبز خود پایه های گردشگری پایدار هستند.
او گفت : بر این اساس می باید به رویکردهایی در قالب یک پارادیم و گفتمان قدرتمند اندیشید، که در این مقاله از آن با نام «اقتصاد فیروزه ای» یاد می شودو در این جستار، کوشش خواهد شد تا چالش های یاد شده شناسایی شده و راهکار مقابله با آنها بر مبنای مفهوم اقتصاد فیروزه ای پیشنهاد شود.
روان زخم ها و همبستگی ملی؛ تجربه سیل ۹۸ و درس هایی برای آینده
علی کریمی(مله)، استاد گروه علوم سیاسی دانشگاه مازندران دیگر سخنران این همایش به بیان گوشه ای از مقاله «روان زخم ها و همبستگی ملی؛ تجربه سیل ۹۸ و درس هایی برای آینده »پرداخت و گفت : تجربه رخدادهای طبیعی یا انسانی ناگوار، هراس انگیز و خسارت بار در تاریخ حیات ملت ها امری گریزناپذیر است.
او افزود : این روان زخم های طبیعی مانند سیل، زلزله، آتش سوزی پهن دامنه، طوفان های سهمگین یا انسانی مانند جنگ، ترور، نسل کشی و مهاجرت اجباری، اعضای جامعه را با واقعه ای هراس آور، استرس زا و موقعیتی نامطمئن روبرو می کند که آثاری دیرپا بر خودآگاهی گروهی آنها برجای می گذارد، خاطرات جمعی آنان را همیشه تحت الشعاع قرار می دهد و هویت آینده اشان را به شیوه هایی بنیادین متاثر می کند.
وی اظهار داشت : نحوه مدیریت و مواجهه جامعه و نظام سیاسی با روان زخم ها مستلزم توجه به ملاحظات و متغیرهای گوناگون روانشناختی، جامعه شناختی، اقتصادی، سیاسی، بهداشتی و درمانی از یک سو و شناخت مختصات شخصیتی، مهارتها، توانش های متعدد اعضای جامعه و ظرفیت و ویژگی های محیطی اجتماعی، نهادین و فرهنگی از سوی دیگر است.
کریمی بیان کرد : این نوشته بر رابطه دیالکتیکی مدیریت روان زخم ها با مقوله هویت ملی و همبستگی اجتماعی تمرکز دارد چه همبستگی ملی مستحکم از رهگذز تجلی عملی ارزشهایی مانند تعهد و مداخله مدنی، ارتقای سرمایه اجتماعی، اعتمادپذیری، بهبود سطح تعاملات اجتماعی و فعالیت های داوطلبانه انجمنی که لازمه زیست در موقعیتهای تروماتیک است،مدیریت روان زخم ها را تسهیل می کندو از دیگرسو روان زخم ها که آمیخته با فشارهای روحی جمعی، ترس و نااطمینانی است، سبب ساز انگیزش و بروز رفتارهای جامعه گرایانه شامل همدلی، مشارکت، همکاری، دگرخواهی، مروت و جوانمردیمی شود.
او تصریح کرد :درس مهم سیل ۹۸ لزوم توجه همزمان به مولفه هایشخصیتی و نهادین و متغیرهای روان شناختی-جامعه شناختی و سیاسی-نهادین است.
میراث؛ تنش بین برساخت اجتماعی و سودای ثبات
مهرداد عربستانی رییس انجمن انسان شناسی ایران و عضو هیات علمی دانشگاه تهران نیز در ادامه این همایش با بیان مختصری از مقاله «میراث؛ تنش بین برساخت اجتماعی و سودای ثبات» گفت :در حالی که یکی از اصول مفروض در علوم اجتماعی ماهیت "برساخته" واقعیت اجتماعی است، همچنان عموماً میراث فرهنگی به منزله امری ذاتی، غیر ساختگی و غیر قابل تغییرقلمداد می شود.
او افزود : تمایلی که بر سازوکارهایی مبتنی بر "اقناع" و "اثبات اصالت" استوار هستند؛گفتمان میراث فرهنگی عموماً بر نفی ساختگی و انتخابی بودن این مفهوم اتکاء دارد تا بتواند زمینه ای با ثبات برای اتحاد و هویت گروهی به دست دهد.
وی با بیان اینکه در اینجا این تصور وجود دارد که میراث می تواند ایستادن گاه با ثباتی را تدارک ببنید که هویت ویژه ای بتواند بر پایه های آن استوار شود تصریح کرد : به عبارت دیگر می توان گفت که عملاً مصادیق میراث فرهنگی- همچون بناها، سنت ها و آداب، و کلاً آنچه میراث ملموس و ناملموس نامیده می شود همچنین نقاط محوری (nodal point) یک گفتمان هویت ویژه به کار گرفته می شوند.
عربستانی تصریح کرد : ناسازگاری یا آنتاگونیزم از جایی شروع می شود که گفتمان های هویتی متفاوت، برای شکل دهی هویت مطلوب شان نقاط محوری متفاوتی را برمی گزینند و یا این نقاط را با معانی متفاوت پر می کنند اینجاست که تنش شمول و خروج عناصر ملموس و ناملموس میراثی به عنوان بُعدی از تنش هویتی شکل می گیرد.
آسیب شناسی رشد نامتجانس هویت قومی در ارتباط با هویت ملی
«آسیب شناسی رشد نامتجانس هویت قومی در ارتباط با هویت ملی» عنوان مقاله ای بود که در ادامه توسط احمد رضایی دانشیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه مازندارن ارایه شد .
او با اشاره به اینکه طبیعت ایران از تنوع زیادی برخوردار بوده وهمزمان در آن چهار فصل قابل مشاهده است گفت : مردمانی که در در این سرزمین زندگی می کننددارای فرهنگ های متنوعی هستند بطوری که در یک جغرافیای کوچک به زبانها و گویش های زیادی تکلم می کنند.
وی افزود : فرش به عنوان نماد هنر ایرانیان در عین تنوع در رنگ و نقشه و بافت از یک وحدت کلی نیز برخوردار است و مشاهده هارمونی آن هربیننده ای را به یاد این مردم و این سرزمین رهنمون می کند.
او تصریح کرد :به قول "میچل کلر"در کتاب "شورش و شورشگری"این تفاوت ها دو گونه هستند مسایل"در سرزمینی"و مسایل"بر سرزمینی":در گونه اول (در سرزمینی) تفاوت ها ذاتی است و در طول تاریخ بدون دستکاری مصنوعی انسانها شکل گرفته است مثلا زبان فارسی در یک تاریخ چند هزار ساله در این فلات شکل گرفته است و در ادوار مختلفی به آن فارسی قدیم میانه وجدید نام نهاده اند.
وی گفت : دوم ، مساِیل بر سرزمین اشاره به تفاوت های است که حکومت گران با دخالت های نا بجای خود قصد دستکاری یا مهدسی فرهنگ را داشته اند مانند کوچ های اجباری و یا سرکوب و تلاش جهت جایگزین کردن فرهنگی با فرهنگ بومی مانند تلاش رضا شاه برای یک سان سازی لباس و زبان ایرانیان در دوران کوتاه حکومت خود.
رضایی خاطرنشان ساخت : ایرانیان در طول زندگی مشترک چند هزار ساله خود آموخته اند که علیرغم برخی تفاوت ها زندگی مسالمت آمیزی در کنار هم تجربه کنند .
دانشیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه مازندارن گفت : با تغییر سیاستگزاری های پهلوی اول و دوم در دوران مدرنیته، قوم گرایان و نخبه گان قومی با استفاده از تفاوت های" در سرزمینی" وبر ساخت کردن آنها درمقابل مسایل " بر سرزمینی" دست به مقاومت زده و علیرغم این که هویت های محلی و قومی و ملی و فرا ملی در طول هم می باشنداین نخبگان آن ها را در عرض یک دیگر مطرح کردند و سعی در القای آن نمودند.